Catro gatas

Amor suicida

2008-09-14T20:40:00.005+02:00

Con vinte anos, a miña amiga Claudia era intelixente, fermosa e doce, pero non o sabía. Era tamén áspera, de temperamento imposible e tan insegura que, posta ao lado de calquera, sempre se vía perdendo. Isto, máis que sabelo, sufríao, pero dubidaba de se tiña amaño ou non.

Con trinta anos, o meu veciño Xurxo era intelixente, fermoso e doce, pero aínda que el o sabía non conseguía facerllo ver a moza ningunha. Cando, para marabilla da vila, Claudia e Xurxo se xuntaron, ela deulle a el todo: a intelixencia, a fermosura e a dozura que non sabía que tiña... e tamén a súa aspereza, o seu temperamento imposible e a súa infinita inseguridade, e máis cousas que tiña dentro.

Xurxo quíxoa así, toda enteira, e, en troques, deulle -ademais da intelixencia, da fermosura e da dozura que tiña por descubrir- os seus ollos, nos que Claudia viuse, por fin, intelixente, fermosa e doce e pensou que todo o demais -que a Xurxo o facía sorrir comprensivo- non tiña amaño de vez. Claudia por primera vez sentiuse ela, sen vergoña, e sentiuse tamén feliz.

Pero a felicidade duroulle pouco e Claudia volveu sofrer. Unha noite que choraba envergoñada nos brazos do mozo, despois de ter sacado o peor que tiña dentro, preguntoulle:

-Ti quéresme así, Xurxo?

-Eu quérote así. Toda, sempre- díxolle el cos ollos húmidos.

-Eu así non me quero, Xurxiño. Nada, nunca- respondeulle ela secando as meixelas.

E antes de ter clarexado o día deixouno.

Antonieta (e VII)

2008-08-16T20:11:00.006+02:00

Despois de Isaura aínda tiveron que pasar tres ou catro veciños máis, algún mesmo dos contornos, ata que Tomás acabou diante da Roxa. Tomás -o que sería despois o meu avó Tomás- era daquela un mozo de vintecinco anos calado e guapetón, según contan, que coñecía á Roxa de toda a vida, pero que, máis alá do saúdo, non cruzara con ela máis de tres ou catro frases longas en todos aqueles anos.
Se acabou desvelándolle o seu desacougo, foi porque un día que chegou ata esa altura, levado polo enxame nervioso que tiña aniñado dende había días no estómago, viu á vella sentada á porta da súa casa, ao sol da mañá, mentras a cabra branca remoía o almorzo de herba fresca e a gata negra lambía ás patas dilixente, como quen fai piadosas ablucións.
Sabía dos contos que se contaban na aldea dende había meses, do escarnio que fixeran algúns veciños daquela vella que tiñan por tola e mala cristiá e da impiedade que había quen lle atribuía por non ter mudado aquel seu xeito de vivir nin ter disolto a caterva dexenerada que constituía o seu fogar. Ver por fin o retrato daquela infamia sentado plácidamente ao sol fíxolle acougar a comechón que estaba a sentir por dentro e decidiuno a saudar a aquela vella, na que un día bailaron as pencas e o pelo roxo:
-Bo día, señora Encarnación, acórdase de min?
A vella, que ata entón tiña os ollos baixos para protexelos do sol, fixo viseira coa man e púxose a examinar ao rapaz da cabeza aos pés a espera de que el mesmo lle dese a resposta.
-Son Tomás, o fillo máis novo de Sara Verdura -a vella seguía a mirar, calada-. Sara... das Raposas da Fonte Vella...
-A filla de Manuel o Mixirico?
-A filla non, a sobriña... A miña nai é filla da irmá do Mixirico, de Adelina.
-Ah... A túa nai foi a que casou con Tomás o de Cotobade...
-Si, con Tomás, eu chámome como o meu pai, si.
-Así que ti es o Tomás máis novo...-dixo a vella cun ollar de súpeto brincallón, pero de seguido pareceu perder o interese.
O rapaz aproveitou esa licenza que lle daban os ollos perdidos da vella para deixar vagar os seus por aqueles poucos metros de herba que facían de felpudo e nos que só se levantaban un limoeiro coas pólas cargadas de froitos ata rozar o chan e unha maceira florecida. Avanzou dun lado a outro sen saber moi ben por onde pisar e cando os seus pés ían de volta cara á vella, encrequenouse a dúas zancadas da gata e estendeu cara ela a man. O animal, que seguía a lamber as patas, deixou de súpeto o seu aseo e, igual que unha bailarina coqueta, avanzou como quen anda nas puntas dos pés ata rozar a meixela co dorso da man que lle ofrecían, e despois todo o costado ata o rabo.
-Caramba! Gustácheslle, rapaz! -dixo a vella recuperando o interese.
-Vai ser que notou que o necesito...-replicou o rapaz, e a comechón volvou a facerlle encoller o corpo.
A vella mirouno cun sorriso tenro mentras Tomás seguía cos ollos baixos, postos na gata.
-Un nunca ten o que necesita, neno. -dixo seria de novo- Méteo xa na cabeza para que non teñas que aprendelo de vello.
-Bueno...-ía retrucar o rapaz, pero como se non o oíse a Roxa seguiu co seu.
-...e cando o ten, sempre haberá quen o critique por isto ou por aquilo ou... sabe Deus por qué!
-Pero tanto ten que o critiquen a un se fai o que lle enche, non é? -replicou Tomás levantando os ollos resolto.
-Ai, meu rei! Pero cantos anos tes ti? Cómo que tanto ten? Ten, claro que ten. Coa xente de costas non se pode vivir...
Co beizo preso entre os dentes por causa daquel ataque aos seus poucos anos, Tomás tentou calar pero non puido.
-Mais vostede vive e non se preocupa da xente. Non se pode facer así ou que?
A vella soltou entón unha gargallada e continuou a falar cun sorriso na boca.
-A min xa tanto me ten, para algo son vella. Pero na vida fanna a unha ir polo carreiro... -e, despois de dubidar un segundo, aventurouse- Mira unha cousa. Ti coñeces a Carmiña, a viúva de Isidoro, dos da casa dos panadeiros?
Ao escoitar aquel nome, Tomás cravou os ollos nos da vella e a cor encarnada das súas fazulas comezou a estendérselle polo nariz, o queixo e a fronte como se lle estivese a ferver o sangue detrás da pel. A Roxa, compasiva, baixou entón os ollos cara a gata e seguiu a falar.
-Igual non a coñeces porque non é do teu tempo. Debe de ser un pouco máis nova ca túa nai... O caso é que Carmen, que sempre foi boa moza e alegre coma unha cabuxa, din agora que anda cun rapaz que non debe de ter máis anos ca ti. O home de Carmen morreu vai xa para catro anos e ela parece que non se conformou con pasar o resto da vida soa. Agora ten un sorriso parvo da mañá a noite e anda na boca de toda a xente por máis que pense que ninguén sabe do caso. E ti que cres que vai pasar?
-O que ela queira que pase -apurou a responder Tomás, revoltado, pero ao instante sosegou- Non... non sei o que vai pasar... -tivo que recoñecer.
-Pois xa cho digo eu, rapaz. Eu non sei a que andan, pero non lles dou máis que ata San Martiño. E xa me parece moito dar...
Tomás pareceu picado otra vez por aquela desconfianza, pero non puido máis que fincar os dentes no beizo de novo e, agora si, calar.
-O ruxerruxe vaille quitar as ganas de festa a el e vai acabar en traxedia para ela, que terá que volver a súa vida coa cabeza baixa e facerse vella de misa en misa e de rosario en rosario- continuou a Roxa mentras esculcaba o rostro do rapaz por verlle o xesto.
Tomás pasaba da anguria a rabia e parecía non resolverse por ningunha delas. Ao final, dando unha pancada no ar que fixo fuxir a gata, deixou de pelexar por dentro.
-Que han de facer, entón? Diga... -dixo cun suspiro ruidoso.
-Pois que vai ser? -enfrentouno a vella cun chisco de malicia nos ollos- Acabar con ese conto xa! Ela ten anos dabondo para tirar para diante co que lle tocou na vida e el ainda non os ten como para non poder esquecer un amor con outro en dúas ou tres foliadas.
Non sei ben que esperaba escoitar o meu avó Tomás, pero parece que aquelas palabras, claras e frías como auga de manancial, sentiunas el como un golpe traizoeiro.
Estaba de pé a tres metros longos da vella e, sen apenas moverse, todo o corpo se lle puso ríxido coma se estive presentando armas ante un xeneral. Só un leve tremer do queixo e unha pinga que baixaba amodiño pola súa fazula daban movemento o seu xesto de soldado.
-Iso é mentira, señora- dixo ao fin con voz limpa e segura, como un crente que proclama a súa fe.
A Roxa mirouno conmovida dende o seu asento e non puido seguir apertando aquel corazón dorido.
-Ogallá sexa mentira, rapaz... -e resistíndose a brandura ainda engadiu- Pero se eles non queren, non te han deixar ser feliz.
Tomás xa estaba dando a volta antes de que a vella terminara de falar. Avanzou dous pasos cara a cancela, botou unha ollada á cabra branca e á gata negra, que sesteaban xa debaixo da maceira, e xirando a cabeza en dirección á vella dixo:
-Sen ela ao meu lado, non hei de selo nunca- e dándolle de novo ás costas levantou a man por toda despedida.

Os meus avós casaron o 11 de novembro daquel ano, día de San Martiño. El viña de cumprir 26 anos e ela fixo 39 ás dúas semanas da voda. Á avoa Carmen dábana todos por vella para ser nai, pero ainda foi quen de parir tres fillos, dous deles no mesmo parto: Sara -a miña nai-, Xaquín e Ana. Non sei o que tiveron que pasar antes de que eu nacera -de vellos só se compracían en contar, quitándose a palabra un ao outro, a historia que eu rematei xusto agora-, pero dou fe de que eu sempre os vin felices, moi felices, diría máis ben.

Antonieta (VI)

2008-05-05T10:44:00.008+02:00

Desconfiou cando viu abrirse moi amodo a porta e entrar a Berenguela con dous cativos que xa non o eran tanto, pero persoa ningunha. Asustouse ata e deixou as patacas que estaba a mondar -o coitelo amarrouno máis forte na man- para dirixirse á porta, sen ter decidido ainda se pechala de golpe e trancala ou abrila de todo para encarar ao intruso.
Faltábanlle ainda un par de pasos ata o limiar cando una voceciña de muller espantada fíxoa vaciar os pulmóns con alivio.
-¿Encarnación...? Encarnación, son...
Antes de que se oíse ningún nome, Encarnación asomouse á porta e viu a Isaura, a muller de Ernesto o carpinteiro, de pé na súa fronte, cos ollos baixos, as meixelas encarnadas e a cabeza virada cara o lado, como unha nena chea de vergoña.
Encarnación desistira dende había meses de entender á xente que coñecía de toda a vida e, aínda que Isaura lle retirara a fala moito antes que o seu home -que nunca deixou de saudala-, a vella abriu de todo a porta como unha anfitriona hospitalaria e, malia non sorrir, saudou case cortés:
-Bo día, Isaura -dixo facendo que a outra levantase por fin os ollos-; de tanto tempo sen coincidirmos xa nin te coñecía.
O saúdo fixo acender inda máis a face da muller do carpinteiro que, aínda así deu un paso cara dentro da casa, ao tempo que a Roxa recuaba.
-É que con estes días tan bos... -dubidou a muller- ...deume por tirar un pouco cara o monte. Así facía cando era moza... Faciamos todas, recordas?
A Roxa concordou a medias. Aceitou que as mañás eran doces e amarelas e que parecía que o airiño tenro, o chiar dos paxaros e o voar nas puntas dos pés das bolboretas andaban a chamar por unha, pero dos anos mozos, cando ese mesmo rebulir da terra facíalle a ela tremer o corpo, fixo como quen non recorda.
-Si, muller, lembro como se fose hoxe cando Felisiña e eu viñamos chamar por ti en canto o sol comezaba a quentar e pasabamos a mañá a brincar de penedo en penedo como cabuxas. E recordas os veráns?
Isaura falaba cun sorriso no bico e con ollos escintilantes de muller nova e parecía non decatarse da íncomoda posición das dúas, alí de pé a carón da porta, sen acabar de entrar nin querendo saír.
-Recordas a Lucía, a sobriña do señor cura? Recordas o seu cabelo longo e trenzado? Recordas o verán que chegou feita unha muller cando nós nin peitos tiñamos?
A Roxa recordar recordaba ainda que non tanto como parecía ter gravado Isaura.
-Dígocho agora que as dous somos vellas, Encarnación, pero como aquel tempo non pasei ningún na miña vida. Devecía por que chegase a hora daquel paseo e eu, que andaba sempre coa mesma roupa basta, coma ti, imaxinaba cada mañá qué blusiña fina cinguiría o talle daquela rapaza e de qué cor sería a saia que cubriría aquelas coxas que se volveran redondas e suaves como ondas do mar dun ano para outro -dixo case de corrido, como se as palabras desbordasen despois de anos encoradas-; as imaxinaba suaves, si, redondas e suaves, mentres pasaba as mans polas miñas pernas fracas e polo meu corpo de cativa, que nunca acabou de florecer como o de ela.
A Roxa comezara a escoitar a Isaura como se lle estivese a contar unha historia nova e asentiu cando a muller volveu preguntar se recordaba só para que seguise falando.
-O primeiro verán que non viu non sabería dicir qué me pasou nin por qué, pero estaba como desganada, triste, como se me roubaran un soño e me deixasen só esta vida miserenta que ata entón era só a vida do inverno, do frío e da chuvia -continuou case afogada-; a oposta á vida do verán, que comezaba a xermolar coa quentura de maio e acababa de rebentar en xullo cando polo camiño grande chegaba aquel auto grande e negro que traía a nena Lucía como se fose unha pérola dentro dunha ostra.
Isaura calou uns segundos, co ollar cravado máis alá da Roxa, moito máis alá, como quen mira alonxarse alguén por un camiño e facerse cativo aos poucos ata desaparecer. Cando non lle quedou máis que avistar, volveu os ollos cara o cuarto e levantou os hombros como se sentise un proído nas costas.
-Cousas de rapaces, Encarnación, cousas de rapaces... -dixo cunha luz húmida nos ollos-. Despois xa non che queda tempo de pensar se a vida é bonita ou fea: casas, traballas o campo, crías aos fillos... E un día acabas así, como nós as dúas, vella sen case decatarte.
-Vella serás ti -soltou a Roxa nun arrouto que acompañou dunha gargallada- Vellos son os trapos. Eu son só maior, muller.
E a outra pareceu volver de vez a aquela terra e recuperar o ánimo e medio sorriso.
-É verdade, muller. Só maiores... -engadiu querendo sorrir de todo- Pero xa non che enredo máis que o meu home non sabe que subín ata aquí e debe de andar á miña procura.
A Roxa acompañouna ata a porta e volveu ás súas patacas, pero na entrada da casa Isaura aínda se detivo un anaco a encher o corpo daquel airiño verde do monte. Ao pouco volveu aparecer Berenguela, desta vez a enredarse nas patas de Antonieta, e mentres a muller do carpinteiro ollaba aquel aloumiño inocente das dúas femias sentiu de novo un proído no corpo que non conseguiu tirar ata que, media hora máis tarde, chegou ao obradoiro do seu home e contoulle unha media verdade para explicar o seu atraso.

Antonieta (V)

2008-04-02T15:18:00.005+02:00

Había xa tantos meses que ninguén asomaba o pé por aquela casa que A Roxa dubidou primeiro de que os golpes fosen de verdade na porta. “Será o vento...”, pensou esaxerando a natureza daquel airiño de primavera que bailaba fóra; pero o latexo axitado que comezaba a sentir no corazón dicíalle que non era. Confirmoullo un golpe máis contra a madeira e a voz grave e masculina de alguén que coñecía o seu nome.
-Señora Encarnación! Por onde anda?- dixo con fala firme o visitante, que xa vira o fío de fume a serpear sobre o tellado mentres subía polo camiño empinado cara a casa.
-Vou! Vou! –berrou ela para darse tempo a encaixar aquela voz, que non lle soaba nova, nalgún dos rostros da xente da aldea- Non teñas tanta présa, ho!
Cando abriu a porta tardou ainda un bocado en recoñecer a Román, o home de Mariquiña a tendeira. Nunca deixara de subir ata a casa a levarlle os sacos de millo para as galiñas, pero dende había uns meses pousaba a mercadoría no chan e marchaba camiño abaixo antes de que A Roxa tivese tempo de chegar á porta. Román, ao que nunca vía nas súas curtas saídas á aldea, tiña agora unha barba mesta e levaba unha pucha que lle caía sobre os ollos, e xa non parecía aquel homiño ben mandado que ía e viña segundo o gusto da muller. Agora non parecía un homiño, parecía un home, e ese cambio -ou quizais a alegría de ver alguén á porta- fixo á Roxa mudar o seu bico apretado por un sorriso.
-A ver, muller, que lle traio aquí unha presada de sementes de flores para que lle poña un poco de cor á finca.
-Saca de aí, Román, que xa sabes que non se me dan as flores- dixo como único saúdo mentres se apartaba da porta para que o outro puidera meter o saco de millo que deixara no chan; pero como se tivese medo de perder a ocasión engadiu de seguido:
-A ver, trae pa’quí. Seguro que son desas de xardín, das que morren nada máis asomar unha folla aquí no monte...
-Que non, muller, que son margaridas e varas desas que crecen con só miralas. E tamén lle trouxen desas campaíñas que lles chaman fucsias, que son duras como ferrotes. Pero non son de balde, eh!
E antes de que a vella puidese traducir en palabras o xesto contrariado e mesquiño que se lle estaba a poñer, Román clarexou o prezo.
-Veño aterecido e por menos dunha cunca de leite ou de café ou, como pouco, dun chato de viño non lle deixo isto- e mentres sentaba xunto a lareira sacou do peto un saquiño cheo e ben atado que pousou na mesa.
A vella quentoulle axiña o leite cun chorriño de café e, ao tempo que cunha man llo pousaba enriba da mesa, coa outra gardou as sementes na faltriqueira. Román, que baixara a cabeza como se mirase ao chan, non deixou en verdade de ollar divertido cara A Roxa, e co ollo posto nela seguiu mentres falaba:
-Moi agradecido, muller, ainda que o servizo ben o vale, sobre todo agora que, dende que anda con esa recua de bichos, déuselle por non falarse con case ninguén...
Deixou a frase no ar, como quen confía no efecto dun veleno, pero agardou en balde. A vella, que comezara a buscarlle acomodo, para pasar o tempo, a unha morea de troncos que tiña xunto aos pés, suspendeu de súpeto o seu trafego como se sentise a picada dun tabán, abriu moito os ollos, que parecían querer saír das órbitas, e crispou os beizos ata facer tremer o queixo de carraxe. Pero dicir, non dixo nada.
Un momento despois sacudiu a cabeza, colleu de novo o madeiro que acababa de pousar xunto ao lume e, desnortada, restituino á morea de onde viña de apañalo como se fose una moneca á que lle volven dar corda.
-Ben é certo que aquí somoslle todos medio revirados -continuou Román.
E, como se aprobase co xesto, a vella, que seguía atarefada coa leña, comezou a menear a cabeza de arriba abaixo mentres pensaba en Mariquiña a tendeira.
-Que llo digan a miña muller, se non -seguiu como se non reparase en que A Roxa levantaba os ollos estrañada-Que me digan a min o tempo que tardei en casar con ela...
E, despois de que a vella sentase á mesa como hipnotizada, o tendeiro comezou a recordar aquela pequena casiña ben metida no monte na que vivía Mariquiña co seu pai, viúvo e sen máis oficio que botar catro patacas. E A Roxa tamén recordou.
Román pasara tempo e tempo facéndolle ás beiras a Mariquiña, pero o seu pai, que ademáis da tenda tiña terras por todo o contorno, pensaba máis ben que era a rapaza, moito máis desperta que o seu fillo, a que andaba a metérselle polos ollos e xa se imaxinaba comendo o domingo con aquel lacazán que pretendía ser seu consogro. O pai de Román berrou, a nai chorou, o cura díxolle cousas na confesión, pero el nada, que tiña que ser aquela rapaza -pequena, seria e miserenta- ou ningunha.
-E ao final foi, señora Encarnación, ao final foi -concluiu Román, e cun ton entre queixoso e cómico engadiu:
-E ainda o que tivo que escoitar a miña pobre Mariquiña depois. E o que tivo que calar... Que é peor. Fíxose dura coma un ferrote.
-É verdade, Román, menuda se organizara daquela... -concordou ela cun sonriso aliviado, como se acabase de tirar unha pedra de dentro do peito- Moito cambiou, si señor. Moito cambiou en todos estes anos...
Despois daquel día, Román volveu facerlle visitas seguido, como sempre fixera, e a vella afíxose de novo a que tres ou catro veces ao mes, despois de facer a encomenda na tenda, chamasen a súa porta, onde sempre rondaban dous ou tres dos cativos de Antonieta e Berenguela para dar a benvida.
Unha mañá cando, despois dos golpes, gritou “Pasa, ho, que está aberta” descubriu, porén, que o visitante non era Román.

Meninas

2008-03-25T21:26:00.006+01:00

Juliana no sabe cuántos años tiene, aunque diga que tiene trece. No sabe cuál es su nombre, aunque la llamen Juliana. Es Juliana Aparecida Roberts, aunque no sea cierto. Cuando se vive en la calle y los registros civiles desaparecen, se inventan otros nuevos. Juliana sólo sabe con certeza que es negra. Y, en apariencia, parece siempre feliz.
Cuando sale por la puerta de cristal de SOS Criança, en el barrio paulista del Brás, sus ropas negras casi brillan. Nada que ver con los colores de las paredes, que son rojos, verdes y amarillos, pero están desvaídos. Y la pintura se desprende de las esquinas y hasta los dibujos de niños risueños parecen tristes.
Ahora tiene clase de baile, de dança de rua, con música rap. Se sienta en el escalón de la puerta del centro y espera a su profesor. Me siento a su lado.
-¿Tú ya has estado en Estados Unidos?
-No.
-Mi sueño es ir a Estados Unidos y conocer a Withney Houston- Juliana tiene otro sueño, pero todavía no lo cuenta- Tengo la misma voz que ella, ¿sabes? Pero primero tengo que aprender bien inglés.
Juliana acaba de salir de su clase de inglés. En SOS Criança los niños ganan su dinero así: van a sus clases -de inglés, de informática, de peluquería...- y por ello reciben unos puntos -crédito legal, se llama- con los que pueden hacer sus compras en el shopping del centro. El dinero así deja de relacionarse con la limosna.
Juliana lleva una boina negra que oculta una espesa mata de pelo negro y muy rizado y sólo deja ver el cabello cortísimo de la nuca. Tiene dos cruces, una en cada oreja, y varios cordones negros alrededor del cuello. Es una niña curiosa y preguntona.
-¿Tienes dinero de España?
Le regalo dos monedas: una dorada, con un agujero en el medio, y una plateada, con la cara del Rey de España.
-¿Está muerto?
-No, está vivo.
-¿Fue él el que inventó la moneda?
Entonces sus compañeras, que se han ido parando también en la puerta, sueltan un “¡Ahhh, Juliana!” resignado. Pero Juliana parece no oírlas. Y continúa.
-¿Y qué hora es en España?
-Cinco horas más que aquí.
-¿Y cuando allí se hace de noche tú tienes sueño?
El coro repite la exclamación.
Una chica rubia con un mechón verde sobre la cara quiere probar mi tabaco. Enciende un cigarrillo y luego se lo pasa a Juliana. Ella le da una calada y me lo devuelve.
-No te preocupes, no tengo AIDS -se ríe mirando las caras a su alrededor- ni herpes.
Juliana ahora sólo fuma tabaco y, de vez en cuando, marihuana. Pero marihuana sólo cuando está contenta y encuentra a algunos colegas fumando en la calle. Cuando está triste no fuma nada. Ya no esnifa cola; dice que lo dejó hace tres años. Otra chica del grupo explica que la cola no sólo se consume por vicio. “Muchas veces los niños esnifan porque la cola nutre, no se siente hambre”.
Una furgoneta blanca se detiene frente a nosotras. Baja un chico alto y delgado, negro, con un bigote muy fino que se convierte en perilla y le rodea la boca. Es el profesor de baile. Juliana quiere que vaya con ella, pero no puede ser. De todos modos, quiere llevarme a la casa donde vive.
-Espérame aquí. A las tres yo vuelvo y te llevo.

Poco antes de las cuatro, las paredes rosadas de SOS Criança reciben golpes directos del sol. Se acerca una niña por la calle, pero no es Juliana.
Como el día, la niña lleva también un sol. Lo lleva en el centro del cuerpo, sobre el fondo blanco de una camiseta, además de unas bermudas de camuflaje y una camisa vaquera, con un desgarro pequeño en la espalda. La niña se detiene junto a la puerta. Se pone a hablar como si le sobrase el tiempo.
Se llama Rosángela dos Santos Silva y tiene trece años. Lo sabe con certeza. Aunque ahora está en la calle, ya vivió durante once años con sus padres, hasta que su madre murió. Tenía treinta años, pero Rosángela no lo dice así. Ella dice que este año cumpliría treinta y dos. Pero no quiere hablar de la causa. Ante la pregunta, se queda callada, con la vista baja y la cabeza un poco ladeada. Le digo que no tiene por qué contestar. Entonces levanta la cabeza y sonríe. Una de sus pocas sonrisas.
Rosángela todavía se droga con cola.
-¿Es por hambre?
-No, es para olvidar a mi padre.
Las palabras se quedan en el aire, un momento. Quizá sea porque Rosángela habla así, estirando la última palabra de cada frase, y baja la cabeza y la ladea como un gato mimoso.
-Él me traicionó, no cumplió su promesa de no darme una madrastra... por lo menos hasta que fuese mayor.
-Quizá él no tiene la culpa...
-La culpa la tiene Dios, que quiso que mi madre muriera. Y mi padre tiene la culpa por casarse con otra.
El padre de Rosángela trabaja en el banco Itaú. Tiene una casa y una finca, pero ella no quiere nada de eso si tiene que vivir con “esa mujer”. Piensa que su padre ya no la quiere como antes. La última vez que lo vio él estaba en la puerta de SOS Criança. Ella lo reconoció desde lejos y se escapó. Sólo volvería a casa si él se divorciara, dice.
Mientras espera vive en la calle, de la limosna. Durante un tiempo estuvo en una casa de abrigo, pero se escapó porque no le gustaba la gente que lo llevaba; eran monjas. Ahora duerme en un albergue de la Prefeitura, en la calle Gasómetro, donde abundan los tiroteos y la droga; un lugar sórdido. Quiere salir de allí y volver a un abrigo, aunque sea de monjas.
A Rosángela le encanta hacer teatro y de mayor quiere ser jueza. También quiere que los demás piensen que es una niña fuerte; por eso cuando llora, llora sola.
Me acompaña a la estación de Brás. Cuando nos despedimos, le señalo mi mejilla para que me dé un beso y Rosángela sonríe de nuevo.

Quizá Rosángela acabe en la casa de abrigo de Tatuapé, donde vive Juliana. Es una casa bonita a pesar de su abandono. Después de la verja oxidada y gris, el suelo se vuelve color teja hasta la entrada. La fachada de la casa es blanca y el arco que da paso al porche es azul pálido, como la ventana de arriba: los postigos están abiertos y el aire entra sin permiso por los huecos cuadrados que han perdido el cristal.
La puerta no tiene timbre; hay que golpear con los nudillos. Desde dentro llega un tintineo de llaves. Abre la puerta un chico alto y comienzan a aparecer cabezas por toda la sala. Parecen una tribu que examina al extranjero. Algunos niños están tumbados o sentados en el suelo; otros, recostados en los sofás. Todos cautivados, hasta ese momento, por el televisor.
Juliana se levanta al verme y tardo unos segundos en reconocerla. El pelo que la boina ocultaba el día anterior está ahora libre y voluminoso. No lleva ropa negra, sino una camiseta blanca como de andar por casa. Parece más niña así.
Me lleva a una esquina, hacia el interior de la casa, y me enseña su colgante nuevo: la moneda dorada y española con el agujero en el centro. Después de atravesar la cocina, más allá del pequeño patio interior, hay un despacho viejo y descuidado, como el resto de la casa. Allí está la educadora de guardia, que da permiso para que Juliana y yo charlemos un rato.
Arriba, al final de unas escaleras de madera, hay un cuarto de baño pequeño y dos dormitorios. En el de Juliana hay tres literas y su cama está junto a la ventana de postigos azules. La pintura de las paredes está levantada en las esquinas; en el suelo faltan algunas losetas.
-Ayer casi lloro cuando el profesor de baile me dijo que no podía ir a buscarte.
Juliana no es la misma del día anterior; ya no hay bromas ni preguntas encadenadas. Ya no parece siempre feliz.
-Juliana es un nombre bonito -dice- a mí me gusta, pero... yo quería saber mi nombre de verdad, el que me puso mi madre.
Los recuerdos más antiguos de Juliana vienen de la calle: las limosnas, la droga, los robos... Sus padres la abandonaron allí con sus dos hermanos. Ella sabe que es la mayor, aunque su hermano tenga también trece años.
-Yo creo que tengo más de trece, pero prefiero dejarlo así. Tengo miedo de decir que tengo más, porque me mandarían a otro abrigo, con gente mayor.
Cuando tenía más o menos dos años, Juliana volvió a nacer. Sus papeles se habían perdido y le hicieron unos nuevos: allí registraron una edad, un nombre y unos apellidos que no eran los suyos.
Los postigos azules siguen abiertos. Arriba no hay cenicero y la ceniza cae al suelo. Las colillas salen volando por la ventana.
Frente a la cama de Juliana hay un armario metálico cerrado con un candado. Juliana va a buscar la llave. Cuando abre las puertas, aparece el rostro de Withney Houston en la carátula de un disco, la banda sonora de El guardaespaldas. Withney Houston es su sueño; uno de los dos. El otro, más grande todavía, es conocer a su madre. Los dos sueños se le mezclan a veces y Juliana sufre.
-Cada vez que veo El guardaespaldas lloro. Siempre acabo pensando que quizá Withney Houston sea mi madre -dice- Me parezco un poco a ella y tenemos la misma voz...
Pero Juliana no necesita que Withney Houston sea su madre. Sólo quiere que su madre exista; sólo quiere conocerla.
-Cuando pienso en ella me siento sola. A veces pienso en cómo pudo abandonarme así... Pero si mi madre viniera a buscarme, yo me iría con ella y tendríamos una casa y viviríamos las dos juntas.
Los hermanos de Juliana ya se han olvidado un poco de todo eso. Ellos fueron adoptados; ya tienen una familia. Juliana estuvo viviendo un tiempo con uno de ellos, pero era demasiado rebelde y los padres adoptivos decidieron devolverla al abrigo por un tiempo para ver si le venía el juicio.
-Yo creo que ya tengo juicio.
-¿Se lo has dicho a ellos?
Se para un momento.
-Tengo miedo de que no me quieran.
La educadora del abrigo anuncia que ya se ha acabado la visita. Salimos al porche azul y blanco para despedirnos; pero antes, una foto. Juliana se coloca muy seria y posa como una modelo, pero cuando le paso el brazo por la espalda me abraza fuerte y pega su cara a la mía.

Al día siguiente, por la noche, Rosángela va dejando sus frases colgadas por la línea del teléfono.
-¡Tía! ¿Te acuerdas que hoy tenía que hablar con el juez? Pues me ha dicho que en menos de un mes estoy en una casa de abrigo -se la oye feliz- Y voy a volver a hacer teatro.
-¿Y vas a andar por la calle?
-No.
-¿Y la cola?
-Se acabó. Ahora voy a hacer todo di-rei-tinho.
-Entonces, un beso.
-Otro.

(Sao Paulo, octubre de 1998)

Muller e medios

2008-03-08T13:13:00.011+01:00

Hoxe, cando algúns decidiron obrigarnos a poñer a mente en branco e esquecer que é 8 de marzo, cedo este espazo gratuito para reproducir un artigo inédito dunha xornalista amiga. Se hoxe toca reflexionar, reflexionemos:

Divinas, muertas o putas

Me llamo Marcela, tengo 45 años y una hija de 16 que un día me pidió que la ayudara a ser famosa. Yo sólo quiero que mi niña sea feliz, pero no sabía cómo ayudarla, así que se lo conté preocupada a Inés, una clienta mía periodista que viene a hacerse la cera una vez al mes. “Con lo mona que es tu Tamara, Marcela, lo más fácil es que sea famosa como artista, como muerta o como puta”, me contestó ella y yo, de la impresión, le di tal tirón en la ingle que su grito resonó hasta en la sala de espera. “Bueno, bueno, no me hagas caso si no quieres –continuó dolorida-, pero coge cualquier periódico y tú mira”. Ni le contesté ni volví a hablarle ese día, pero no lo hice por enfado, como podría parecer, sino por la vergüenza de no saber qué replicarle, porque hasta ese día yo no leía periódicos.
A la mañana siguiente, antes de abrir la peluquería, me fui a un quiosco y me compré uno, uno que debía de venderse mucho, porque la pila de ejemplares le llegaba al quiosquero por encima de la rodilla. No me atreví a hojearlo hasta que me vi sola en la sala de estética con un café de máquina entre las manos. Entonces empecé a mirar y a contar, minuciosa, porque quería tener con qué callarle la boca a la enterada de Inés, pero al empezar a repasar las setenta y tantas páginas de aquel periódico la que quedó sin palabras fui yo. Presidentes de gobiernos, corbatas, ministros, trajes oscuros, ingenieros, jueces, bigotes, gemelos... fueron haciéndome subir y bajar la cabeza y entreabrir la boca mientras pensaba en lo difícil que iba a ser hacerle un hueco a mi niña entre aquellos tipejos, que aquel día sólo habían dejado un rectángulo para colgar su foto a una ministra, a la que, además, querían echar del Gobierno. No fue hasta bien pasada la mitad del periódico que empecé a ver un poco de luz para mi Tamara. En la página cincuenta y tantas salía una foto grande de una chica joven. Era guapa, de ojos verdes y una boca apenas coloreada de rojo. Tenía ojeras de chica mala, como de haber salido de copas, y decía en letras grandes: “Cuando haces strip-tease, tú eres tu propio agente”. Pero, en realidad, aquella muchacha era, además de ex stripper, sobre todo guionista y de lo que hablaba en la primera mitad de aquella noticia era de una película que iba a presentar en un festival de cine. No entendí bien aquello –sería, pensé, porque era novata leyendo periódicos- ni tampoco me convenció que mi hija llegase un día a ser tan famosa como para salir en un periódico y que después la recordasen cuando vendía hamburguesas los veranos en el McDonalds. “Tamara Fernández, artista y ex vendedora de hamburguesas”. Eso sí que no.
Pero no me desanimé y seguí avanzando hasta llegar poco después a una página que me gustó. Arriba ponía Gente y debajo salían fotos grandes, bonitas y –lo más importante- en las que salían mujeres: había una chica rubia y muy guapa, una actriz, al lado de un director viejo y feo; salía una señora mayor, que no era guapa ni famosa, pero que era la madre de un presidente de Gobierno; y en la foto más bonita de todas aparecía otra mujer, muy guapa y morena, también actriz, haciendo su “mejor papel”, según decía el periódico, que era el de tener en el regazo a una niña de dos meses que había tenido con un millonario francés. Ahí me quedé ese día, porque era ya la hora de abrir el negocio, y me quedé, además, satisfecha. ¡Cómo me hubiera gustado a mí ver a mi hija, con lo mona que es, saliendo en una foto de esas del periódico! Y con esa idea seguí todo el día, mientras pensaba cuál sería la forma más fácil de conseguir una carrera de artista para Tamara. Llegué a la noche cansada y sin ideas, porque mi hija es guapa y esbelta, pero no sabe cantar, no retiene nada en la cabeza -como para aprenderse un papel- y de tan alta que es anda como un pato mareado. Derrotada y decidida a no pensar más, me tiré en el sofá, encendí la tele y encontré, para mi sorpresa, lo que me pareció la solución. A esa hora estaban poniendo un concurso del que ya me había hablado la niña, en el que salen jovencitas que quieren ser modelos, y, entusiasmada, me incorporé en el sofá para no perder detalle de aquel trampolín que podía hacer de mi hija una famosa feliz. Aquellas chicas eran preciosas y un poco bobas, como Tamara, pero en lugar de mimarlas, los del programa las llamaban estúpidas, las hacían bajar por escaleras o llevar libros en la cabeza hasta hacerlas llorar y con palabras soberbias les decían que tenían que ser humildes. Y algunas, como mi hija, no tenían ni edad para votar.
Ya sé que era un abuso del todo, pero al ver a aquellas chicas se me quedó el corazón encogido y sin pensarlo más busqué en la agenda de las clientas y llamé a Inés, que siempre trabaja hasta tarde. “¿Pero no hay un teléfono del menor y las leyes dicen que no se puede maltratar a los chavales?”, fue una de las muchas interrogaciones que me salió atropellada de la boca mientras le contaba lo que había visto y le juraba que mi hija no pasaría por eso. “Lo importante es el espectáculo, mi querida peluquera, ¡qué más darán los menores y sus maltratos psicológicos! Maltrato es que tú le des una bofetada a Tamara, no que la lleves a un programa de televisión donde la humillan, la exhiben y la insultan ¡Eso no, querida!”, me dijo ella. Le pedí perdón por llamarla a esas horas, pero le confesé que estaba muy preocupada por la felicidad de Tamara y por su futura fama, que veía tambalearse. “Yo te di tres soluciones, Marcela, y si la primera quizá no es la más fácil, te aseguro que la segunda funciona. Aquí estoy yo a estas horas montando una página a cinco columnas con una chiquita a la que ha matado su novio porque no quería casarse con ella. Eso también vende, al menos por ahora, y además va con foto”, me explicó Inés, aunque las dos coincidimos en que quizá era una gloria demasiada efímera para lo que mi niña necesitaba. “Pues ya sabes cuál es el tercer camino –me sugirió Inés antes de colgar-; echa otro vistazo al periódico, a ver si te inspiras”.
Al día siguiente, sólo por curiosidad, cogí otro diario en el quiosco, también de mucha tirada, según parecía, pero me convencí de que en esa ocasión Inés se equivocaba. En una página entera, después de pasar otras muchas con fotos de hombres trajeados, el periódico hablaba de las prostitutas y decía muchas cosas que me dejaron espeluznada. Contaba, por ejemplo que, según la policía, el 85% de las mujeres que ejercen la prostitución en España no lo hace de forma voluntaria y que más o menos la misma proporción de ellas son extranjeras; que la Organización de Naciones Unidas (ONU), estima además, que al año en el mundo son compradas y vendidas unos cuatro millones de mujeres y niñas y son obligadas a ser prostitutas, esclavas o esposas; y que la mayoría de las 500.000 mujeres introducidas en Europa Occidental para ejercer la prostitución son inmigrantes traídas por las mafias, sin saber muchas veces a qué vienen ni en qué condiciones van a vivir. Al lado de estos datos un periodista escribía una columna en la que denunciaba la continua violación de los derechos humanos que gobiernos, sociedades y usuarios de la prostitución están tolerando y hasta alentando.
“¿Pero qué me estás contando de prostitutas que salen en los periódicos, tunanta?”, le espeté a Inés en cuanto llegué al final de la información y pude coger el teléfono. La pobre tardó en reaccionar un rato y cuando lo hizo me colgó el teléfono porque eran las ocho menos cuarto de la mañana, pero a la hora del vermú me llamó, comprensiva, para saber qué había ocurrido. Le conté lo que había leído de la prostitución. “No tenía previsto meter a mi hija de puta, pero tampoco me cuentes que las que más salen en los periódicos son ellas, hija...”, protesté, pero Inés, que sigue sabiendo más que yo de muchas cosas, me abrió otra vez los ojos. “Coge el periódico otra vez, mujer, y busca más adelante. Bien que no quieras meterla puta, pero recuerda que hay quien dice que es una profesión como otra cualquiera y que sepas, además, que es el segundo negocio más lucrativo del mundo, por detrás del tráfico de armas y por delante del de drogas, aunque creo que no para las prostitutas, no sé por qué será...”, me ilustró por la línea telefónica mientras yo le arrebataba el periódico a una clienta a cambio del Hola. Pasé las hojas con ansia y enseguida supe lo que Inés me había mandado buscar. En dos páginas con letras minúsculas, de anuncio de pisos, varias docenas de mujeres y un par de hombres enseñaban en fotos pequeñitas sus culos, sus pechos, sus lenguas, sus proporciones, sus prestaciones... “¿Pero esto sale siempre?”, pregunté sin intentar ocultar ya mi ignorancia sobre la prensa. “Menos de lo que les gustaría a quien los cobra, supongo...” Pero no la dejé seguir porque las preguntas se me acumulaban: “¿Pero para sacar esto no tienen que poner No Recomendado para Menores de... como hacen con las películas o los videojuegos? ¿Pero no se supone que los niños tienen que aprender a leer periódicos para no ser unos desinformados como yo? ¿Pero no decían que esto era una lacra y que los derechos humanos y que bla bla bla...?, dije hasta quedarme sin aire. “¿Pero tú sabes lo que es el dinero, mi reina? ¿Tú sabes que en un periódico importante cada palabra cuesta lo mismo que un café y que una página tiene 1.500 o 1.600 cafés y que un periódico de los grandes tiene a veces tres páginas o cuatro llenas de cafés y que todos esos cafés en un año suman, pongamos, tres, cuatro, cinco millones de euros? ¿Me puedes decir a quién le va a importar que el café sea malo para el corazón, bonita, sobre todo si el corazón es de otro o, más bien, de otras?”. El periódico se me deshizo en las manos, mientras con el hombro mantenía el teléfono junto a la oreja, incapaz de hablar. “Lo que yo te diga, Marcela, para estar en el papel prensa, divina, muerta o puta; es lo que hay”. Y tanta razón tenía que lo único que alcancé a pensar entonces, al acordarme de la felicidad de Tamara, fue: “¿Y por qué no habría salido niño?”.

Antonieta (IV)

2008-02-24T15:22:00.003+01:00

Pasados uns minutos, non lle quedaba unha pinga salgada no lacrimal. Respirou fondo unha, dúas, tres veces como se despois dos ollos precisase limpar tamén os pulmóns e con eles cheos empezou a berrar como se bease:
-Antonieeetaaa! Antonieeetaaaa!
Unha, dúas, tres cabezadas contra a porta trancada déronlle a réplica e fixérona saír de vez dese abatimento que ainda loitaba por atrapala. “Estás parva, Encarnación!”, dixo en voz alta mentres se daba unha lapada na fazula. De seguido levantouse do banco no que estaba, destrancou a porta e, sen abrila, voltou ao mesmo asento.
-Antonieeeetaaaaa!
Dunha cuarta cabezada, a cabra abriu por fin a porta e con ela entraron a gata e os gatiños e asomou o fociño Falconetti, que sabía que o interior da casa era terreo vedado.
Os animais, tamén os cativos, quedaron estrañamente quedos a tres metros da vella, como se Encarnación fose un ser fabuloso e superior que lles fose descubrir un misterio. Ela porén foi mirándoos un a un coa cabeza baixa, humilde, e só cando atopou os ollos de Antonieta, que volvían ter o brillo de sempre, comezou a sentirse tamén ela confiada. Relaxou un pouco os beizos, que ata entón tiña apertados, ata formar case un sorriso, e ao tempo que daba unha pancada sobre a perna esquerda, dixo como unha domadora de feras:
-Arriba, morena!
Como se fose un xesto vello e cotidiano, a gata deu dous chimpos moles no chan e, ao terceiro, colocouse sobre o muslo da Roxa, que pousou entón unha man no lombo do animal. Ao tempo que a gata arqueaba o corpo e rosmaba como se sentise un arrepío doce, Encarnación mirou a pelaxe negra que brillaba entre os seus dedos, mirou máis alá o ollar atento e de novo familiar de Antonieta, mirou ao seu carón o tímido xogo que argallaban xa os gatiños e, sen saber como, comezou a sentir de novo humidade nos ollos, que cría xa secos. Asustada por aquel melindre e pola picada que comezaba a abrirlle o peito, a vella deuse otra lapada no rostro e, esquecendo o seu silencio dorido das últimas semanas, falou de novo:
-A ver, muller. Xa é tempo de poñerte un nome, digo eu –dixo ante o ollar atento do animal, que seguía a rosmar compracido- E un nome de categoría, que ninguén armou tanto rebumbio nesta aldea dende hai... buf... Nin sei.
Non pasou máis dun minuto ata que un nome comezou a repinicarlle na cabeza como un badalo.
-Xa está, muller, xa está! Berenguela! Berenguela, como a da catedral! Claro! –e soltando un pouco máis de corda a aquela inspiración dixo máis amodo, como si soletrase- E os cativos... do máis negro ao máis claro... Dan, Den, Din, Don e Dun. Si, señor!– E soltou unha gargallada clara como a auga do río.
A partir daquel día, o que antes era unha procesión de escarnio volveuse para a vella un desfile luminoso, e, lonxe de castigar aos seus veciños con ollares doridos e silencios envergoñados, regaláballes todas as mañás sorrisos abertos de avoa orgullosa e saúdos cantareiros que os outros non podían menos que respostar cun bo día curto, seco e case ofendido, pero bo día ao fin.
A aldea seguía a murmurar ás súas costas e a ollar con escándalo os aloumiños de Antonieta e Berenguela -a Roxa sabíao ben-, pero ninguén era quen de facerlle un reproche nin mencionarlle á súa nova familia, ainda que tampouco de falarlle de cousa ningunha máis alá do precio do millo e das sementes ou da data de pagar a contribución.
Resignada, ainda que contenta, a Roxa gardaba as súas ganas de falar para os seus animais e, como viña facendo dende había anos, parolaba horas e horas diante do agora numeroso auditorio.
Nunha desas estaba unha mañá, a explicarlle a Antonieta, a Berenguela e aos cativos como se facía un potaxe de vixilia, cando tres golpes na porta inundaron de silencio a casa.

Abrigo

2008-02-05T19:28:00.002+01:00

Ás veces, cando o vento que fai tolear o mar aquí ao lado peta nas miñas ventás de madeira vella e pintura branca descascada, cando un fío de ar pasa como un ilusionista polas xuntas mal casadas e un frío húmido e testán fai súa a miña casa, soño con ventás de aluminio e calefacción centralizada; soño con diñeiro, sen querer. Eses días, cando o meu corpo quece despois ao calor dos meus, venme sempre á cabeza un texto de Natalia Ginzburg, demasiado longo para reproducir aquí, e este poemiña de Benedetti, que se titula Abrigo:

Cuando sólo era
un niño estupefacto
viví durante años
allá en colón
en un casi tugurio
de latas
fue una época
más bien
miserable
pero nunca después
me sentí tan a salvo
tan al abrigo
como cuando empezaba
a dormirme
bajo la colcha de retazos
y la lluvia poderosa
cantaba sobre el techo
de zinc.

Antonieta (III)

2008-01-14T11:19:00.001+01:00

Se nos setenta e tantos anos que A Roxa levaba pisando a terra da aldea ninguén foi quen de facerlle un reproche máis alá de menear a cabeza ao ver a aquel porco repoludo ou asomar un sorriso cando sorprendía algunha parrafada cos animais, o de Antonieta e a gata foi demasiado para Boiniña. Ninguén sabería dicir se o escándalo viña por aquela estraña mistura de especies, se por que se xuntase unha gata nova e negra cunha cabra vella e branca ou, simplemente, porque á xente queimáballe por dentro a imaxe de dúas femias a frotar os corpos polas leiras, pero o certo é que nin a propia Roxa ousou poñerlle nome a aquela gata e, por un tempo, fixo como se Antonieta tampouco estivese bautizada.
Renegar das bichas non lle serviu, porén, porque en canto a gata pariu e os fillos puideron saír da toba, cada vez que A Roxa poñía un pé fóra da casa formábase unha procesión ás súas costas que acabou de espantar á aldea. Presidía Antonieta por ser a máis vella daquel matriarcado; camiñaban a seguir cinco gatiños, mistura de branco e negro en variadas proporcións, que tentaban cada pouco romper a formación por causa dunha bolboreta que lle bailaba a un no fuciño ou dunha herba á beira do camiño que provocaba a outra co seu tremer; e pechaba a gata negra, que pasaba o tempo todo correxindo a traxectoria dos cativos desnortados e devolvéndoos cunha dentada amorosa na caluga aos seus postos na ringleira.
Impotente diante daquel espectáculo, a Roxa facía como que non ía con ela e camiñaba co ollar ao frente sen prestar orellas ao bear e ao miañar que marcaba os seus pasos, pero de seguido atopaba a alguén que lle recordaba, sen atreverse a nomealo, o que levaba ás costas.
-Señora Encarnación, por el amor de Dios... –díxolle enrugando a boca Ernesto, o carpinteiro, cando pasou pola porta do seu obradoiro de camiño á tenda- Eu xa non teño idade para ver tolerías e vostede ainda menos para facelas. Saque de aí, por Dios- e baixando os ollos comezou a sacar labras dun delgado listón de madeira ata case consumilo.
A Roxa calou e seguiu coa cabeza alta, pero no traxecto ata a de Mariquiña, a tendeira, foi deixando caer os ollos sen querer ao tempo que os tres veciños cos que se cruzou tornaban o seu sorriso de bo día nun ollar fuxidío e envergoñado en canto vían asomar detrás da vella aquela tropa animal.
-Dame cen gramos de levadura, medio quilo de café e un cuartillo de aceite e que me leven despois á casa un saco de millo para as galiñas- dixo nada máis entrar na tenda para evitar as lerias de Mariquiña, pero axiña viu que a muller non estaba faladora e non facía máis que mirar cara a porta, onde quedaran agardando como cans ben mandados a cabra, a gata e os seus fillos.
Á tendeira comezoulle a subir a cor ás meixelas e cando por fin falou tiña encarnada ata a punta do nariz.
-Deixe, Encarnación, que xa lle mando todo o pedido polo meu home...
-Diso nada, que necesito a levadura e o aceite para facer un bolo– protestou a vella.
-Marche xa, que llo leva axiña, muller.
-Queresme dar iso dunha vez, que non teño todo o día- dixo molesta.
-Pois non veña con ese circo! –reventou por fin a outra sen deixa de mirar cara a porta-Que esto é unha casa decente...
A que empezou a acenderse entón foi a Roxa, pero non de vergoña, senón de carraxe.
-Pero que parvadas dis, rapaza? Que circo nin circo? –dixo cos ollos moi abertos e apretando os dentes.
Chorromicando, Mariquiña comezou a pesarlle a levadura.
-Ata o dixo o cura o outro día na misa, Encarnación. Que o que ten montado usté na casa con eses animais é contranatura.
A Roxa non entendeu ben aquela palabra, pero si o que o cura e Mariquiña querían dicir.
-Que me leven todo a casa!- foi o único que engadiu, ademáis dunha sorte de orneo que Mariquiña non soubo facer casar con ningunha palabra cristiana.
-É que están por chegar os nenos do colexio, Encarnación! –tentou desculparse a tendeira mentras a Roxa saía pola porta.
E cando a outra xa non podía oír, ainda murmurou:
-Léveos axiña. Corra!
O camiño de volta a casa fixérono nun santiamén e os animais tiveron que andar ao trote para seguir o paso apurado daquela vella, que ao chegar a cancela da finca lles sacaba máis de cinco metros.
A Roxa entrou na casa cega e xorda, allea aos ladridos de Siño, que chimpaba na herba para chamar a súa atención, e á benvida de Falconetti, que botara a correr cara a ela dende o cortello coas súas patas raquíticas e torpes. Cando o porco chegou afogado á entrada da finca, a Roxa xa desaparecera no interior da casa e fóra quedaba só unha mistura de beos, ladridos e miaños que parecía petar na porta a chamar pola ama.
Ela non oía. Como se algún dos seus animais fose quen de abrir, Encarnación trancara a porta por dentro. Logo foise á lareira a acender o lume e, cando o vermello da raiba comezou a confundirse no seu rostro co que provocaban as chamas, a Roxa sentou nunha cadeira baixa, apoiou as mans nas fazulas e, mentras sentía quentarse as palmas contra a pel encarnada, fixo algo que non facía dende a última Noiteboa: chorou.

Natal

2007-12-20T12:33:00.002+01:00

Leio o teu nome
Na página da noite:
Menino Deus...
E fico a meditar
No milagre dobrado
De ser Deus e menino.
Em Deus não acredito.
Mas de ti como posso duvidar?
Todos os dias nascem
Meninos pobres em currais de gado.
Crianças que são ânsias alargadas
De horizontes pequenos,
Humanas alvoradas...
A divindade é o menos.

Miguel TORGA

Antonieta (II)

2007-11-20T09:33:00.001+01:00

A cabra estaba sentada enriba das patas, como unha figuriña do Belén, e no lugar desa faísca que escintilaba sempre nos seus ollos, tiña o ollar sereno e ata un pouco aparvado que a Roxa podería imaxinar no boi do presebe ou mesmo en San Xosé. Contra o seu costume, Antonieta non se puxo de pé nin se moveu e só cando a vella deu dous pasos dentro da corte e descubriu que a cabra non estaba soa, despregou as patas dianteiras e chantou os cascos no chan en sinal de alerta. Xunto ao ventre de Antonieta, tenso e inflado como un fol, durmía un gato pequeno e negro que á chegada da Roxa respondeu levantando unha orella, pero sen abrir os ollos nin desfacer o nó que debuxaba o seu corpo enrodelado.
-Fuxe! Fuxe!- empezou a vella mentres sacudía a man cara o animal, que dun salto púxose en pé encrespado e recuou cara a parede como un caranguexo. Antonieta namentres endereitárase sobre as catro patas e beaba fóra de si ao tempo que interpoñía o seu corpo entre o do gato e o da ama, que miraba á cabra sen recoñecela.
Cando o animal estirou o pescozo e lanzou os seus dentes saltóns cara a man que a muller seguía a abanear sen conseguir apresala, a Roxa detívose e comezou a retroceder cara a porta pasmada. Comprobou que a cada paso que desandaba Antonieta relaxaba o seu ollar de ameaza ata que, cando estaba xa na entrada, a cabra virou cara o seu compañeiro e baixou o fouciño ata rozarlle o nariz. A Roxa puido comprobar entón que o gato tiña un ventre dilatado que lle chegaba case o chan, un ventre de gata, e que respondía ao aloumiño da cabra rozando o seu corpo cimbrante contra as patas nodosas de Antonieta.
A vella, esquecida xa do seu recibo da contribución, saiu do cortello coas fazulas encarnadas, cunha mistura de rabia e pudor dentro do peito, pero ao pasar polo fachineiro ainda botou unha ollada cara dentro e viu que Antonieta e a súa amiga voltaran a súa posición inicial e descansaban sentadas no chan cos seus ventres palpitantes e ben arrimados un ao outro.
De camiño a casa, A Roxa xurou non falar daquela tolería a ninguén, pero nunhas semanas toda Boiniña, incluido o meu avó, coñecía o conto.

Antonieta (I)

2007-10-24T11:25:00.002+02:00

Na aldea dos meus avós, en Boiniña, vivía unha señora pequena e enrugada e, con ela, un can que comía mazás, un porco ao que sacaba a pasear cunha corda amarrada ao pescozo e unha cabra vella e descarada que era a súa maior confidente. Á muller bautizárana Encarnación, pero todos a chamaban A Roxa. Cando mandaron a don Euloxio de párroco para a colexiata e chegou don Roberto tardou ainda tres semanas ou máis en darlle a comuñón porque Encarnación era vella e fea como unha bruxa e tiña un alcume que soaba perigoso e, sobre todo, ateo. Creo que foi meu avó, que coñecía á Roxa dende cativo, quen lle tivo que explicar ao crego que onde había agora un cabelo grisallo antes bailaba unha melena mesta e encarnada e que as manchas escuras que a muller tiña na cara foran noutro tempo un cento de pencas que acendían as meixelas igual que estrelas no ceo. Era A Roxa por iso, nada máis, tivo que aclarar o meu avó.
Xa de vella a muller vivía cos seus animais nunha casa de planta baixa ao pé do camiño que saía da aldea cara o monte. Ao can chamábao Siño, de ‘canciño’ seseado, e, ainda que era pequeno e de patas curtas, facía fuxir a calquera que, ao velo rillar na froita baixo unha maceira, ousaba traspasar confiado a cancela. Como premio, A Roxa deixábao durmir dentro da casa, nun cantiño xunto a lareira, pero o seu preferido, ainda que pasase a noite na corte, era o porco Falconetti; iso sabíano todos.
Falconetti era un cocho enorme e manso que foi vendo pasar ano tras ano o San Martiño sen que lle tremesen as patas. “Que desperdicio de animal!”, dicíanlle nos primeiros anos os veciños á dona querendo eloxiar as cualidades do porco para facer un bo cocido. “Mellor estarías ti na ola, lerchán, que non serves para outra cousa”, respostaba ela coas fazulas encarnadas pola rabia e, de seguido, daba un tironciño na corda que amarraba ao porco e marchaba rosmando e coa cabeza moi tesa, como se pasease un caniche por unha rúa céntrica da capital. A ela Falconetti servíalle para moito máis que para facer o caldo. A Roxa faláballe con palabras doces, como a un namorado, mentras paseaban polos carreiros da aldea e o porco escoitábaa meneando un pouco a cabeza e facendo bailar as orellas, como se asentise. Outras veces semellaba ser el o que animaba a conversa porque a vella escachaba de súpeto nunha gargallada e pasáballe unha man polo pescozo ao animal, como se o cocho lle acabara de contar algo cómico.
Para Falconetti eran as boas palabras, pero cando a muller andaba a cismar polos cantos acababa desfogando coa cabra. Falconetti debía de andar polos sete ou oito anos, pero dos da cabra A Roxa xa perdera a conta. Ainda así, o animal era áxil e aloucado como unha cabuxa e tiña un pelaxe branco e brillante que o facía parece sempre aseado. A cabra tiña ademáis ollos vivos e cara de lista e, ainda que fose casualidade, escoitaba os desacougos da Roxa calada e co ollar baixo e só cando a muller preguntaba “Ti que dis, Antonieta?” levantaba os ollos, deixaba pasar uns segundos e soltaba un beo longo e reflexivo.
A escea repetíase cantas veces A Roxa requería á cabra, pero unha mañá de principios de verán, cando a muller foi á procura do animal ao cortello para queixarse porque chegara o recibo da contribución, descubriu que algo cambiara en Antonieta.

Un fado

2007-09-21T11:16:00.001+02:00

Onte chamoume a miña nai para dicirme que apañara tomates e pementos e uns pés de leituga e para que os fose buscar. Eu chámoa casi todos os días e, cando vou vela o fin de semana, sempre traio froitos da horta. A miña nai nunca antes collera o teléfono para falar da horta; eso só o fai o meu pai. Onte díxome que os tomates saíran moi doces, coa carne zumarenta e preta, como a da xente nova, e que facían boísima ensalada. Os pementos arrecendían e servían moi ben para cociñalos recheos. As leitugas eran rizas, como me gustan a min. Seguiu un suspiro longo.
-Onte atoparon no monte a Berto Couto. Estudiara contigo na escola, verdade?
Non esperou resposta.
-Estaba entre dous penedos do Piñeiral, cun golpe na cabeza e co corpo medio desnudo, zurzido de feridas vellas e novas. Era sabido.
Notei un arrepío e non souben qué dicir, pero creo que nin se decatou.
-Mira que era ruin ese rapaz, dende ben pequeno. Canto fixo sufrir á avoa! Non podería ter saído bo?
Era ruin, si. Levábame un ano ou dous e xa cando iamos a escola de dona Isabel, que era unha mistura de gardería e aula para rapaces difíciles, a profesora amarráballe un pé á pata do pupitre para que non fuxise pola ventá. Debía de ter catro anos ou cinco e andaba sempre porco, cun pelo longo que lle tapaba os ollos e cunhas patillas mestas que lle facían parecer un bandoleiro. Non recordo a cor dos seus ollos, que sempre agachaba, nin a forma da boca, pero si aquela pel escura, que parecía reflexo dun sol negro, e aquelas mans, onde as liñas das palmas apenas se distinguían baixo un enreixado de cortes e feridas que, as máis das veces, non acababan de curar.
Da escola de dona Isabel desapareceu nunha ocasión durante máis dun mes despois de lanzarlle unha pedra á cabeza a Julito, o fillo do panadeiro, porque lle preguntou pola súa nai. Deulle no medio e medio da fronte e ao rapaz comezou a caerlle una pinga grosa de sangue pola pendente do nariz que nos deixou a todos espantados, como se Julito fose un aparecido. Ao primeiro, ninguén se moveu, pero cando Julito abriu por fin a boca e soltou un berro que parecía chegar dun corpo moito máis vello e grande que o seu corpiño de cinco anos todos comezamos a rodealo e a berrar tamén, asustados máis polo queixume que pola ferida. Berto, que despois de lanzar a pedra quedara cos ollos fixos en Julito, saiu entón correndo do patio e colleu o carreiro das Vacas Vellas, o que levaba ao monte.
Cando o panadeiro viu chegar ao seu fillo coa fronte marcada, como se fose un santo, din que foi directo a falar coa avoa do rapaz. A señora Isaura, que era unha muller moi alta, de nariz grande e mal feita como un pemento e a que eu recordo con pano na cabeza e sempre de loito, abriulle a porta cos ollos baixos e cun xesto amable, porque ainda non se lle enchera de fel o corpo, e recordoulle ao panadeiro que o seu neto ainda non cumplira cinco anos.
-O rapaz non é bo, xa se ve, e non vai facer carreira na escola, pero ninguén ten que andar sacándolle cousas da nai, que bastante tivo que ver o pobre ata que a levaron para curarlle os nervos.
-Iso é outra historia, señora Isaura, pero ao meu fillo case o mata... –parece que lle replicou o panadeiro.
-Hai feridas peores, veciño, e unha nai doe máis que unha pedrada... -din que dixo dona Isaura- Deixe ao rapaz, que xa verei eu de endereitalo ata onde me den as forzas.
Foi a primeira vez que falou así a muller e a última, porque nos anos que seguiron e, polo menos ata oitavo de EXB, que foi cando Berto deixou o colexio, houbo centos de pedradas, fuxidas ao monte, pelexas, castigos, paus... que esgotaron a pobre vella e demostraron que o rapaz era revirado como un tronco de vide. Pero ninguén foi quen de falar outra vez da súa nai.
-Era ruin o rapaz, miña filla –seguiu a voz no teléfono-, pero tamén é ruin ter vida de can. E morte.
Seguiu un silencio e logo o pitido rápido de fin da chamada. Marquei eu desta vez e, cando oín de novo a voz da miña nai, salpicaba as palabras cun leve sorber de mocos.
-Bueno, e entón a que hora ves buscar os tomates e iso? –dixo cun falar despreocupado.
-Hoxe? Pero hoxe é... xoves, mamá. –e ao dicilo souben que non había volta.
-Xoves, si. Entre semana hai menos tráfico. A ver se podes chegar antes da cinco.
-Das cinco?
-Si, porque os tomates xa os apañamos onte e canto antes os leves... E así podemos dar un paseíño e, se nos cadra, ainda chegamos ao enterro... Xa sabes que entre semana aos enterros van catro e, sendo quen é, igual nen catro. Un veciño é un veciño, filla- engadiu querendo soar severa.
Tiven que andar ás carreiras e esquecer un cento de cousas que quería facer pola tarde, pero antes de coller o coche para ir á vila ainda me chegou o tempo para mercar unhas flores. A florista púxome unhas rosas brancas das que usaba para os ramos de noiva e escribiu nunha cinta con letras douradas: “Nunca te esqueceremos”.

Unha mentira

2007-08-30T16:05:00.002+02:00

Recordo que na escola xa deramos vacacións. Era ao principio do verán, pero, como ocorre nesta terra, semellaba ainda primavera. Seguía a chover días enteiros, o sol acariñaba sen chegar nunca a queimar e as leiras e os campos parecían estar sempre nun rebulir de festa, como se alguén se afanase en facer cantar os animais e en enfeitar a terra coas cores máis alegres.
Debía de ser media mañá cando saín da casa para ir buscar ovos á da veciña porque as nosas galiñas andaban namoradas e case non puñan. Cando estaba a chegar, vin de costas na beira do camiño ao home da veciña, o señor Domingo, que estaba a traballar a terra cun sacho. Ía pasar de largo, porque o señor Domingo era un túzaro que non aturaba aos nenos, pero cando estaba case a súa altura escoitei un miañar louco e tan agudo como a picada dun alfinete. O son levoume como hipnotizada cara ao home e fíxome chantar os pés ao seu lado. O señor Domingo miroume de esguello sen deixar de traballar mentres eu afundía arrepiada os ollos na terra.
-Marcha daquí, nena!- díxome mentras tentaba calar o miar de tres gatiños que loitaban por saír dun buraco feito na leira.
Eu non era quen de pestanexar e tiña tanta urxencia por berrarlle que parase que non conseguía desatoar as palabras da gorxa.
-Que os vai matar...- foi o que primeiro que conseguín dicir, pero non nun berro, senón nun murmurio que eu sentín máis baixo có latexo do corazón, que me batía ao ritmo tolo dos miau, miau, miau.
-Marcha daquí, nena! Non ves que están mortos?
-Que non! Que non! Mire!- dixen pensando que se enganaba, pero cando quixen agarrar o último gatiño que afundía as unllas na parede daquel pozo querendo amarrarse á vida o señor Domingo tiroume cara atrás co brazo que tiña libre mentres co do sacho botou outra morea de terra negra que fixo calar o chan.
-Están mortos, nena. Lisca daquí, veña.
E, como tiña razón, marchei.
Voltaba sen ovos, cos ollos moi abertos e cos beizos apertados para non chorar, e cando estaba chegando a casa un son anguriado fíxome levantar os ollos. Sobre o muro que separaba a nosa finca da do lado, camiñaba a gata dos veciños co ventre ainda frouxo e miañando dorida cara o ceo.

Retallos

2007-08-20T13:43:00.001+02:00

Cando tiña once anos namoreime do meu curmán Pedriño, o fillo máis novo da tía Teté e do tío Lucho. Ata entón Pedriño non fora máis que un langrán que me levaba media ducia de anos e que non era quen de chamar por min máis que berrando miñoca ou miñoca gordecha, ainda que eu daquela xa tiña un corpo que quería ser de muller. Pero o día que me namorei del conseguín recuperar o meu nome e, agradecida, devolvinlle a el o seu.
Estabamos no parque da vila, cadaquén polo seu lado -eu facendo un beberaxe con terra, auga e follas de margaridas e el agardando ao seu irmán Antón que viña da cidade no coche de liña-, cando a miña nai comezou a chamar por min a berros para que fose comer.
-Amaaalia! Ammaaaalia! Ammmaaaalia!
Pedriño, que de puro aburrimento facía debuxos co talón do pé na area, levantou de súpeto os ollos do chan, fitoume como se non me recoñecera e cunha fala macia que me deixou pampa soltoume:
-Nunca me decatara ata agora do bonito nome que é Amalia.
Díxoo como se, por primeira vez, os dous pertencésemos a mesma especie animal e só iso fixo falla para que Pedriño, aquel rapaz espigado e de ollos verdes e escintilantes como os da súa nai, virase Pedro de vez. A impresión non me deixou porén nen dicirllo porque dos beizos só me saía un ar esmorecido, sen son, mentres as letras que precisaba para formar o seu nome rebulíanme como cóxegas debaixo do embigo.
Pasado ese día, comecei a dubidar entre estar con el apampada de tan alto e tan guapo que empezaba a parecerme ou fuxir ás carreiras en canto o vía rondar, porque a min, que tanto tiven que aturarlle, aquel xeito tan doce que tiña conmigo entenrecíame ata encherme os ollos de bágoas. Facía cousas como collerme da man para cruzar a rúa, cando na nosa vila daquela non pasaban case coches; ou axudarme a facer os deberes e rir divertido se erraba na tabla de multiplicar; ou gastar a paga toda en mercarme caramelos na tenda do señor Baldomero. Levábame todas as tardes despois de facer as tarefas e nunca esquecerei aquela campaíña que nos anunciaba cando entrabamos da man, como se fosemos uns noivos saíndo da igrexa, mentres Mercedes, a filla de Baldomero, levantaba os ollos dos seus libros e observaba curiosa aquel xeitiño de namorado de Pedro.
-Boa tarde, Mercedes, como vai?
-Por aquí, dándolle aos libros.
-Se tes algunha dúbida, xa sabes a quen preguntarlle –dicíalle coidadoso el, que repetía curso e estudiaba na aula da rapaza.
-Pois a bo sitio me mandas, burricán –e soltaba unha gargallada que a Pedro o facía corar e a min enchíame de carraxe.
Mercedes non se cansaba nunca das chanzas, pero a Pedro parecían non importarlle e, á tarde seguinte, preocupado só por premiar o meu bo facer cos deberes, recuncaba e entraba sorrinte na de Baldomero a mercar os meus caramelos.
Aquelas maneiras de rapaz formal non só me admiraban a min, senón que tiñan parva a toda a familia. Cando Pedro levaba xa unhas semanas mudado, un día que eu andaba a enredar no almacén da mercería da miña nai, chegoume dende o mostrador a voz da tía Teté.
-Tal parece que me cambiaron o fillo, Celia, xúrocho –dicíalle marabillada á miña nai-. Ten o seu cuarto como unha patena, pon a mesa sen que llo digas e fai todos os mandados sen chistar. Esta feito un home... Un home de calidade, vamos.
Eu sabía de sobra de quen falaba e comecei a camiñar a modo ata a porta do almacén para escoitar mellor.
-O amor, cuñada, o amor...-puíndenlle oír con asombro a miña nai e, ao sentirme descuberta, revolvinme para fuxir, tropecei sen querer cunha morea de caixas e botei polo chan douscentos ou trescentos botóns negros máis pequenos que a unlla do maimiño.
-Ammaaalia! A que andas, rapaza?
Quedei emocionada e sorprendida e, mentres recollía un por un os botóns do chan, convencinme de que, ao final, que Pedro e eu fosemos curmáns non parecía ser un drama na casa e menos ainda que eu fose unha nena, porque era só cousa de tempo. Pensei que tería que falar con el de todo iso, pero mentres gardaba os últimos botóns na caixa resolvín agardar unha ou dúas semanas por ver se el daba algún paso, como entón dicían que facían os homes.
Pero correron tres semanas e nada. Así que unha tarde que estaba de novo no almacén da tenda, mentras a miña nai e a tía Teté seguían cos seus dixomedíxomes fóra, resolvín corresponder ao seu amor paciente dalgunha maneira e mentres ensaiaba as palabras máis certas para dicirlle que nunca tería máis mozo que el, collín un retallo de tela encarnada e púxenme a traballar nel. Cando xa conseguira coser unha bolsiña con forma de corazón e andaba á busca dun pouquiño de recheo mol para enchela e rematala, oín un rebulir e unhas risiñas fóra e asomeime á mercería.
-Ai! Mira, mira!- dicía a miña nai sacudindo a man como se lle queimase.
Ela e a tía Teté estaban no bico dos pés xunto o escaparate e parecían dúas adolescentes.
-Ai! Que monada, Celia!
-Onde se viu, dime ti, parella máis bonita? Xa cho dicía eu-engadiu a miña nai.
Non sei como fun quen de chegar dende onde estaba ata a porta do negocio, pero cando vin a través do cristal cara a rúa tiña a certeza do que ía atopar, como quen intúe unha morte.
No mesmo parque onde eu pasei de mincha a Amalia e Pedriño virou Pedro, paseaba o meu curmán con Mercedes, a filla do señor Baldomero. Ían a mesma altura, pero a un metro un do outro, e ainda así había algo no seu camiñar vagaroso que non precisaba palabras.
A miña nai e a tía Teté seguiron a mirar enlevadas ata que escoitaron un salouco ao seu carón e se viraron á vez.
Ao verme a agulla nunha man e unha pinga de sangue no índice da outra, a miña nai abaixouse asustada.
-Ai, Amaliña, usa as agullas con tento, meu amor!
E mentres se encrequenaba agarimosa para sandar cun bico de nai a ferida do dedo sen querer pisou o retallo de tela encarnada que caíra esquecido aos meus pés.

Convalecencias

2007-07-23T01:35:00.001+02:00

Raimundo e eu eramos tan amigos, tan inseparables, que non había doenza que non pasaramos xuntos. Contaxámonos as papeiras, a varicela e o sarampelo e, por suposto, apañabamos calquer virus da gripe que planase sobre as nosas cabezas. Nunha desas convalecencias, soíños como estabamos cadaquén na súa casa, a miña nai resolveu instalar a Raimundo na cama xemelga á miña. Calquera diría que o rapaz estaba doente cando entrou pola porta do meu cuarto no colo do seu pai, envurullado nunha bata grosa e cun sorriso no que non lle cabían máis dentes.
-Ai, Celia, non sabe o apuro que me da vir a traerlle máis traballo...-empezou o pai de Raimundo mentres o acochaba na cama.
-Saque de aí, ho. Se soubera o choio que me aforra por non ter que escoitar a esta a queixarse do que se aburre! Eu estou encantada, Braulio –díxolle ela mentres o outro sorría tímido como se lle tivesen feito un aloumiño.
O de que me aburría era una trola da miña nai, que ben entretida estaba eu cuns cadernos de colorear que me trouxera a tía Teté, pero é ben certo que agradecín aquela aventura estraña que só nos podía ter pasado a nós. Os pais de ningún outro neno deixarían que lles levasen o fillo enfermo da casa, pero o pai de Raimundo non andaba con melindres e sabía que un fogar sen nai como o seu non era o mellor sitio para un cativo doente.
-Eu llo agradezo moito, Celia, porque xa sabe que eu ando sempre ás carreiras e as miñas fillas son novas demais para tomar conta de Raimundo todo o día. E agora marcho que teño que ir cambiar unhas lámpadas nas aulas dos pequechos, que quedaron sen luz.
Raimundo e eu seguiamos a conversa en silencio dende as nosas camas ao tempo que cruzabamos ollares falangueiros e sorrisos cheos de impaciencia e inxenua emoción. Contabamos con que nos deixasen sós a tarde toda para poder rebuscar nos armarios, dar chimpos na cama e facer daquel cuarto un patio de colexio, pero axiña marcharon as nosas arelas polo sumidoiro.
-Agarde un cachiño, Braulio –dixo a miña nai dun xeito que entón me pareceu só raro, pero que agora... non sabería eu dicir- Axúdeme antes a prepararlles a merenda a estes e convídoo a un café.
-Por Dios, Celia. Axúdoa no que precise. Só faltaría...
E alí marcharon os dous á cociña. Voltaron uns minutos despois e xa non se moveron máis no resto da tarde. O pai de Raimundo, que tiña tanta présa, foi poñendo un manteliño con enfeites de gancho na mesa do braseiro ao tempo que a miña nai traíanos a nós cadansúa cunquiña de chocolate con biscoitos. Mentres nós relambiábamosnos na cama, eles mollaban galletas no café con leite e comezaban unha conversa parva que non son quen de reproducir, pero que estaba zarrapicada de gabanzas, rubores e babecadas. Sorprendinme entón de que o pai de Raimundo non fose ao final así tan calado como eu cría e recordo que reneguei de facerme muller ao ver a miña nai, que parecía panoca cada vez que Braulio lle dirixía unha louvanza.
-O meu non é nada, moito máis difícil é ser pai de familia- dicíalle ela cando o outro gababa o seu traballo na mercería polas mañás e o resto do tempo na casa e a atención que nos daba ao meu pai e a min- Ser muller sempre foi máis fácil- engadía a moi parva.
E parecía que aquel falar melindroso dela animaba ao pai de Raimundo a seguir dalle que dalle. Cando parecía que non había máis que louvar comezou con aquel mantel de labor de gancho, sobre o que eles merendaran, como se fose o traballo do máis fino ourive.
-E esa volta e reviravolta que fai aí o fío? Para iso hai que ter mans como pombas. Así como as súas, Celia –díxolle feito un poeta e quedouse mirando ás mans con tanta cobiza que nen sentiu o tintilar das chaves na porta.
Cando viu entrar ao meu pai no cuarto o pobre do home atrapallouse tanto que calquera diría que viña de roubarlle a facenda.
-Ai, Benigno, que sorpr... Bo, sorpresa non. Pero é que o cativo anda medio... E non digo que Celia non o coid... O caso é que...
-Bueno, ho, qué me vas contar a min? –salvouno o meu pai- Que teño un limoeiro aí que non acaba de tirar p’arriba e anda murcho como unha noiva despeitada.
Mentres o meu pai deixaba caer un bico, como unha froita doce, na fronte da miña nai, o pai de Raimundo púxose en pé, vestiu o chaqueta atordado ainda e comezou a buscar a bata onde trouxera envolto ao seu fillo.
-Non, non, iso si que non, Braulio. A onde vai levar o neno a estas horas- protestou deseguida a miña nai- Raimundo queda aquí e mañá, segundo como esté, xa veremos se volve ou non volve para a casa.
O pai de Raimundo puxo cara de botarlle un piropo esmorecido, pero mirou de esguello ao meu pai e calou. Deulle un bico e unha aperta doce a Raimundo, levantou as lapelas da chaqueta e esvaeceuse nos escasos cen metros de escuridade que separaban a porta da nosa casa do portal do colexio, que gardaba a vivenda da conserxería.
Raimundo e eu ceamos na cama e a miña nai deixounos ainda un cacho coa luz acendida, pero aquela tarde deixáranos un gosto estraño na lingua e case nen falamos. Antes de apagar a luz, un pouco por convencemento e outro por non seguir calada, propúxenlle a Raimundo unha cousa. Faltoulle tempo para dicir que si.
Cando quedamos ás escuras, os dous á vez, collidos da man, prometimos non facernos maiores nunca.

A lingua de namorar

2007-07-07T18:31:00.003+02:00

A min de nena gustaríame ter falado en español, como a miña curmá Carmela. Ela viña dende a cidade a nosa vila a pasar de cando en vez a fin de semana e miña avoa, ainda que sempre mo negou, devecía por aquela cativa de riciños moi negros e longuísimas pestanas. Daquela boquiña que semellaba o peteiro dun paxaro saían cousas como “abuela, ¿me llevas a ver las gallinitas?” ou “abuela, ¿puedo bajar contigo a la huerta?”. E a miña avoa, falando como se estivese a facer burla de si propia, acrecentaba: “Dame la mano, que vamos también al cortello a ver el cerdo y el año”. E quedaba toda chea.
Eu tamén sabía falar español, cómo non ía saber, pero cando eu lle dicía a Carmela que “viniese conmigo a buscar los juguetes de la playa al faiado, que era donde los guardara mi madre al empezar el curso” a moi parva escachaba coa risa e dicía que eu falaba raro.
Cos anos aprendéronme dereito o español, mais eu seguín a falar e escribir galego agradecida a miña avoa, os meus pais e a xente da miña vila por aquel tesouro noso que me descubriran, ao tempo que recordaba avergoñada a envexa cega que tivera do peteiriño de Carmela.
Pasei moitos veráns sen vela e hai cousa de cinco ou seis anos, paseando unha tarde por Compostela, recoñecín o rostro adolescente que eu recordaba nunha muller de pelo longo, negro e encrechado que camiñaba con dous libros grosos apertados contra o peito. Ainda que non o dixen, eu a Carmela quéroa ben, e en canto estivemos de fronte, berramos unha o nome da outra outra e abrazámonos todo o que nos permitiron os libracos que ela levaba. Cando nos soltamos, eu, que son unha acomplexada crónica, quixen sandar feridas vellas e comecei toda fina:
-¡Qué guapa te veo, Carmela! Ha pasado tanto tiempo desde la última vez...
E ela a mirarme estrañada.
-Ai, Amalia, non me digas que agora es ti a que fala español.
Non podo xuralo, pero eu penso que corei ata as orellas e empecei a balbucir como unha parva.
-Non, muller, é que como xa antes malamente me entendías...-díxenlle entre outras babecadas máis.
Empezamos entón a encher ocos daqueles anos en que non nos viramos mentres nos instalabamos nunha mesa de terraza bendita polo sol.
-E dime ti, condenada, onde aprendiches a falar así galego, que ata parece que o mamaches?
Antes de que arrancase a falar, pareceume que algo lle escintalaba nos ollos.
-Vaiche soar cursi, Amaliña, pero foi cousa do amor. Eu teño a teoría de que para que unha lingua sexa de verdade propia ten que ser ou lingua nai ou lingua amante. Bueno, Xan, o meu mozo, prefire falar neste caso de lingua amigo, por aquilo das cantigas medievais, xa sabes –e todo iso saiu de corrido daquel peteiriño de onde eu nunca esperaría máis que un “Volverán las oscuras golondrinas...”
-O caso é que nunca na vida pensei que unha lingua puidese chegarme tan dentro... Pero é que, qué queres que che diga, onde ten a gracia un “te quiero” ao lado dun “ámote”, ou un “déjame a mí, cariño” comparado cun “xa o fago eu, meu amor”? E que me dis de un “queres patacas ou chícharos, miña rula”?
E aí seguiu ela, dalle que dalle, debullando todo o seu repertorio amoroso, mentres a min por dentro comezaba a rebulirme de novo unha envexa idiomática cega que xa dera por curada.
Despedímonos axiña porque Carmela quedara con Xan para ir a unha festa de exaltación do cachelo nun bar deses onde non soan máis que gaitas, pero eu, que non tiña présa, ainda lle pedín outra caña ao camareiro e, mentres o dourado da copa ía baixando con cada grolo case ao mesmo ritmo que caía o sol, tentei entender cómo podía ter agardado toda a vida que alguén me falase de amor sen importarme o idioma.

Paxaros na cabeza (ou Bechos, só)

2007-06-30T20:22:00.001+02:00

O outro día oín un chío na casa. Estaba diante do ordenador, como agora, e sentín a voz dun paxariño no corredor. Na miña casa, onde as ventás son de madeira vella, entran sons de todas partes e non podes facer caso de ningún: cando parecen voces no corredor, veñen do portal; cando te figuras que é da rúa, chegan do patio interior. Confúndenme a min, pero tamén a Roque, o meu gato, que levanta as orellas, en garda, fitando na dirección oposta ao ruído.
Agora os dous xa aprendimos e facémonos os xordos, e por iso ao chío non lle prestamos oídos. Roque, que durmía feito un nobelo no seu sillón, apenas moveu unha orella, igual que se escorrentase unha mosca, e eu seguín tecleando como quen está afeita a escoitar voces ou ver pantasmas.
O segundo chío, uns minutos despois, metéuseme máis na cabeza e fíxome pensar se non habería un niño perto dalgunha ventá ou na cornixa do edificio. Roque, pola súa banda, levantou un chisco o rabo, como se tentase con ese apéndice escoitar mellor, e voltou a enrodelalo no corpo.
Deberon pasar polo menos dez minutos ata o terceiro chío, pero desta vez tiven que xirar as rodas da miña cadeira e, a lume de carozo, saír detrás de Roque, que ía ás carreiras xa polo corredor cara o cuarto do fondo co seu paso preciso e mol de bo cazador. Cando cheguei, el trataba de rubir por un estor mentras un pardal revoaba ousado xunto a moldura de escaiola do teito.
Por sorte, Roque é botado para adiante, pero os seus instintos están refinados de máis, así que non tiven problema en tiralo do estor, do que malamente se sostiña, e pechalo no baño. Voltei ao cuarto, cerrei a porta e abrín de todo a ventá, que non estaba levantada máis que dez centímetros ou así, para ventilar apenas e para que o meu benquerido Roque non tivera nunca tentacións de saír voando detrás dunha pomba. O pardal saiu ás presas e soltou un pío longo e chorón mentras eu, despois de baixar de novo a ventá e deixar libre a Roque, voltei ao escritorio matinando na aventura daquel paxaro, que entrara na casa dun gatón por unha fenda mínima e logo non fora quen de saír.
Cando logrei concentrarme –Roque tardou moito menos en coller de novo o sono no seu sillón- escribín case sen parar tres parágrafos do traballo que tiña entre mans e, cando estaba facendo o esforzo de fiar con tento a seguinte idea, escoitei outro chío. Pareceume unha alucinación ou un soño, pero non dubidei en ir cara o corredor amodiño, para non despertar ao gato. Estaba na metade cando outro chío chegou dende a cociña. Ás presas entrei e pechei a porta, pero alí parecía que non había ninguén. Mirei polo teito, mirei polo chan, enriba da neveira. Nada. Pareime un momento a pensar se estaba a tolear ou se os tolos eran os paxaros, que non sería a primeira vez, pero mentras tentaba reaccionar soou outro chío e xa non tiven dúbidas.
Viña do oco que quedaba entre a neveira e a ventá, onde gardo a vasoira, e ainda que ao primeiro seguín sen ver nada, axiña descubrín un paxariño diminuto que comezou a chiar aloucado en canto acheguei a man. Era tan cativiño que non fun quen de collelo por medo a esmagalo e, nun voo curto, alcanzou o outro lado da cociña. Aniñouse entón nun canto e, por fin, puiden rodealo cos dedos e miralo de perto. Era un poliño de pardal e no peto ainda tiña unha peluxe de pó que debeu enganchar ao afociñar na vasoira. Tireilla con coidado, mentras o bechiño tremía como unha folla, e leveino cara a ventá. Acerquei a man á altura da fenda e en canto o pardal pousou as patiñas na madeira da fiestra revolveuse un intre e saiu voando como se fose unha bolboreta. A loucura de chíos que soou entón dende todos os cantos do patio fíxome pensar que os paxaros tolearan de vez. Un métese na casa por unha fenda, outro entra por outro lado, agora chían como quen da vivas...
Voltei ao escritorio, seguín cismando, incapaz de retomar o traballo, e de súpeto, mentras ollaba o meu cultivado e doméstico gato durmindo no seu sillón diante da tele, ocorreúseme pensar se non habería ainda bechos que conserven instintos tan primitivos como o de xogar a vida polos fillos.
Animaliños!, pensei.

Á esquerda do ceo

2007-06-19T18:19:00.002+02:00

Cando era nena pensaba que nunca podería ir ao ceo. Se os bós sentaban sempre a dereita de Deus, eu, que era zurda incorrexible de man e pé, tiña que ter vedado por forza aquel espazo de nubes brancas e gordas onde ninguén sabía dicirme o que iamos facer. A idea meteúseme na cabeza cando a miña nai e a súa irmá, a tía Merche, comezaron a levarme a misa os domingos. Eu debía de andar polos catro ou cinco anos e, ainda que non facía moito caso do que falaba o crego porque quedei cativada dende o primeiro día por aquelas imaxes máis grandes e vivas que calquera boneca, sobre todo a de san Roque, non podía evitar virar a cabeza cara o púlpito cada vez que o home falaba de que “Jesucristo subió a los cielos y está sentado a la derecha de Dios”. E iso ainda, pero o día que tocaba o de “pondrá las ovejas a su derecha y los cabritos a su izquierda” e o outro, moito máis grave, de “y dirá a los de su izquierda: apartaos de mí, malditos, al fuego eterno, preparado para el diablo y para sus ángeles”, entrábame un desacougo que me pesaba como unha áncora dentro do peito e non me deixaba esquecer durante horas e horas o que don Agustín lera. E ás veces, cando me deitaba á noite, ainda me poñía a pensar qué cousa mala podería haber en estar á esquerda ou escribir coa esquerda e como podían condenarte só por iso pola eternidade toda.
...

A cousa seguiu aí, co seu ruxe ruxe, tempo e tempo, ainda que eu fun facendo as miñas trampas como se non fora conmigo. Inventei unha letra nova para o Credo que ía repetindo baixiño, cos índices metidos nas orellas, mentras os outros rezaban a súa oración e, o día que tocaba ler o do xuizo final, facía como quen estaba mareada e saía da igrexa a tomar o aire antes de que chegaran á parte das ovellas e dos cabuxos. Fun zafando así ata máis ou menos os sete anos e medio, que foi cando empecei a catequese para facer a comuñón. Ao primeiro pensei para min que o da Biblia non debía de ser así tan ríxido como eu entendera, pero cada vez que entraba na igrexa e mollaba os dedos da man dereita na pía de auga bendita antes de levalos á fronte, como me ensinaran, repetíame que non tiña sentido seguir por aquel camiño, sendo boa a vida toda, se ao final me ían colocar no meu lado, o esquerdo, co demo e cos seus anxos. Así que, despois de matinar moitas noites, resolvín poñer as cousas claras na primeira confesión co causante de todo iso, don Agustín.
...

-Ave María Purísima.
-Don Agustín...
-Dise sin pecado concebida, Amalia.
-Don Agustín, espere.
-Que pasa?
-Dígame antes unha cousa. Os zurdos poden ir ao ceo?-e só de dicilo o meu corpiño comezou a tremer como unha folla.
Don Agustín riuse así como rin os cregos nas igrexas, polo calado, pero as bágoas que me empezaron a baixar polas fazulas sen eu querer acabaron con aquel meio sorriso de santiño.
-Pero, nena, que parvadas dis? Se son bós, por que non habían de ir ao ceo como os destros?
-Iso digo eu, pero...- e comecei a contarlle toda a historia que tantas veces el lera na misa.
Como un pai agarimoso don Agustín foime explicando entón que o de Xesús á dereita e os demos e os cabuxos á esquerda non era máis que un falar, unha historia escrita para explicar as cousas de Deus, que sempre son moi complexas. Animoume logo a seguir sendo boa e fíxome dúas preguntas do catecismo para demostrarme que, sendo zurda e todo, estaba moi ben preparada para facer a comuñón. Tra-la explicación, eu por fin respirei aliviada e, como se pedise un aloumiño, pregunteille:
-Entón, non o vai dicir máis?
Don Agustín quedou calado, coa boca apertada, e foi deixando pasar un segundo e outro mentras eu volvía a tremer. Ao final, separou os beizos un chisco e, cando parecía que ía respostar, fitoume aos ollos, ainda húmidos, e volveu pechar a boca. Entón, como si lle pesase, moveu a cabeza amodiño dun lado a outro negando mentras a min se me formaba un sorriso agradecido.
...

Con aquel xesto don Agustín provocou un lío caralludo na parroquia, pero o de poñer carteis polas columnas de toda a igrexa coa nova fórmula do Credo non foi nada comparado coas visitas que o bo do crego tivo que facerlle ao bispo. Ía sempre recén bañado e afouto e volvía amoucado e sen forzas para celebrar a misa da tarde. Indo e vindo, indo e vindo, conseguiu -eu ainda non sei como- que o 26 de maio, día de Pentecostés, eu recibise a comuñón nunha cerimonia na que Xesús subiu ao ceo e sentou á carón do Pai e na que os bós rodearon a Deus no xuizo final e os malos foron afastados da súa beira.
A partir de entón, non houbo máis dereitas nen esquerdas na miña igrexa e cada vez que na misa do domingo don Agustín rezaba o Credo e chegaba a certa frase levantaba a cabeza e buscábame cos ollos. Cando me atopaba nunha das primeiras ringleiras, deixaba escapar un sorriso deses de crego, polo calado, e satisfeito seguía coa súa oración.
...

O funeral de don Agustín celebrouno un crego novo que o bispo xa elixira para sustituilo cando enfermou. Eu, que andaba polos doce anos, estaba tan triste que pasei media cerimonia repasando todos os recordos que gardaba do cura vello dende os cinco anos e non atendín a nada do que falaba o novo nen me decatei sequera cando empezou coa leitura do Evanxeo. “Y dirá a los de su izquierda: apartaos de mí, malditos”, escoite de súpeto e saiume un salouco tan amargo que souben que algo acababa de romperme no peito, no lado esquerdo, o do corazón. Díxenlle a miña nai que me estaba a marear, saín da igrexa e, mentras corría cara casa chorando, sentín, de novo, o lonxe que estaba o ceo de min.

O namorico de Atilano

2007-06-10T23:42:00.001+02:00

Amália Rodrigues, a miña querida Amália, ten unha canción que empeza: “No mercado da ribeira há um romance de amor entre a Rita que é peixeira e o Chico que é pescador”. E debeu de ser un amor xubiloso porque ela o canta cunha ledicia na voz da que os seus fados están orfos. O caso é que eu veño de atopar unha historia desas, ainda que a miña non rima, pero si fumega.
Foi hai quince días no supermercado. Eu andaba a dar voltas polos corredores do Gadis na procura de uvas pasas para facer unha empanada de bacallau e mentres estaba parada no medio, dubidando entre ir ao estante dos froitos secos ou ao da repostería, que está no outro extremo, sentín una especie de doce quentura que me fixo levantar os ollos con curiosidade por ver qué era: se pan saindo do forno, manteigadas tenras que alguén abrira para agachar a fame ou o perfume exótico dalgunha clienta estranxeira. Pero non, non viña daí, senón do que tiña diante. A catro metros atopábase Atilano, o encargado do súper, que estaba a fitarme cun ollar fervente que me traspasaba. Non vou dicir que nunca me miraran así, pero non me pasou máis de dúas ou tres veces na vida –dúas, non vou mentir– e as recordarei sempre. El estaba todo teso, co queixo un poco levantado, e tan alleo o que pasaba ao redor que eu empecei a notar que as meixelas se me prendían en lume por se alguén nos estaba a mirar. E non fun quen de sosterlle máis o ollar.
Atordada como unha adolescente, baixei a cabeza, dinlle as costas e case sen forzas, porque me tremían as pernas, aventurei un paso cara a frutería. Non era quen de pensar, pero ainda así tratei de recordar o que andivera buscando un chisquiño antes. Levantei de novo a vista para orientarme e alí a atopei a ela. Matilde, a carniceira, estaba xusto diante, tentando esquivar cos ollos o meu corpo, como se eu fose unha nube negra que lle tapase o sol. Nas pupilas tiña o mesmo brillo do demo co que Atilano pretendera traspasarme e estaba cos beizos entreabertos como se non lle chegase o nariz para respirar. Entroume unha carraxe cega e, cando pasei ao seu carón, tropecei e case caio, pero ela nin caso, como se non fora pola súa culpa. Saín as carreiras do súper e, ao final, tiven que facer croquetas co bacallau e esquecer a empanada. Da impresión, para máis, ainda tardei unha semana en volver ao Gadis.
O mércores entrei de novo e alí estaban os dous diante do expositor da carne facendo que facían un pedido ao matadeiro. Cadaquén agarraba un cantiño da folla, pero nin Atilano nin Matilde baixaban os ollos ao papel. Corei outra vez, como unha parva, e dende entón, ainda que volvín máis veces, teño boa conta de non meterme polo medio de ningún dos seus ollares.

A tía Teté

2007-06-06T01:54:00.002+02:00

A tía Teté era tan vaidosa que durante moitos anos aos seus fillos non lles deixou que lle chamasen mamá fóra da casa. Inventara unha historia e todo, e os meus curmáns, Pedriño, Antón e Susana, tiñan que contar que o seu pai era viúvo e que casara cunha muller moito máis nova que el -que era ela, claro-, ainda que en verdade o meu tío Lucho, que é o irmán maior do meu pai, non lle levaba a tía Teté máis que catro ou cinco anos.
A tía Teté era guapa de verdade, pero máis que ser gustáballe parecelo. A imaxe máis antiga que gardo dela é de cando debía andar polos corenta anos ou así e Pedriño e Antón eran xa uns rapazotes. Supoño que tiña engurras e todo, pero o recordo que se me meteu nos ollos é o de vela pola mañá cando estaba almorzando coa cara medio prestada ainda ao sono. A esas horas tiña a pel moi branca, o cabelo solto e ensarillado e as meixelas zarrapicadas de pencas claras como pinguiñas de mel. Pero ao tempo que tomaba o seu zume de laranxa con moito azucre e o arrecendo do café que burbullaba no lume ía enchendo a cociña, as fazulas íanselle poñendo encarnadas ata que, xa coa torrada na man e o café fumegante baixo o nariz, todas as cores lle volvían a face e parecía unha bonequiña de porcelana, cos seus coloretiños, os seus beizos rosados e un verde escintilante no ollar. Pero a tía Teté non era quen de saír así a rúa.
Despois do almorzo metíase no seu cuarto unha hora ou así e cando saía non restaba case nada da nena grande con camisón branco que me deixara enfeitizada un pouco antes. A pel era do que chaman cor terra en maquillaxe, pero que nada ten que ver coa terra negra do país. Era un marrón claro e brillante que facía que as súas mans brancas igual que pombas semellasen pertencer a outro corpo; sobre as meixelas vermellas como follas de papoulas había entón dúas brochadas dun colorete rosado que lle volvía altivos os pómulos (altivos e ata impertinentes, penso agora); e aquel biquiño gorentoso e preguiceiro que lambía marmelada de ameixas no almorzo non parecía máis que un aceno malcriado por causa do carmín. O único que se mantiña, ainda que embadurnado de rímel e dun borro esvaecido, era o verde daqueles ollos que eu entón pensei que herdaría ainda que a tía Teté e eu non levásemos o mesmo sangue. Así composta, coa melena gobernada por unhas ondas que lle caían todas iguais ata a metade das costas, un vestido cinxido e altos tacóns, a miña tía saía a rúa moi seria, como se fose ao traballo, e facía que un monte de ollares masculinos a seguisen mentras facía os recados.
Así pasou ainda moitos anos, mentras as cores que lle acendían a cara no almorzo eran cada vez máis febles diante das outras, que foron gañando terreo unha mañá e a seguinte e a outra mentras as miñas visitas eran cada vez máis adiadas.
Agora, con sesenta e cinco anos que ven de cumprir, a tía Teté segue a ser moi guapa con eses ollos que ten, ainda que xa non é tan vaidosa nin se revolta cando os seus fillos lle chaman mamá.
O único é que se atopa aos seus dous netos no parque e lle berran ¡avoa, avoa! ela segue camiñando moi tesa e fai como que non é con ela.

Irmás

2007-05-29T23:06:00.001+02:00

Eu sempre quixen ter unha irmá. Ou un irmán; ou algo. Algo que non fose ser filla única dun pai aluado e unha nai cos pés espetados na terra. Porque o do meu pai é cómico e o da miña nai, ao seu xeito, tamén. Pero se non tes irmáns cos que botar unhas gargalladas a conta dos vellos pois non tes nada.
Cando era novo o meu pai estivo emigrado en Brasil, pero para min, que nacín anos despois, ese tempo sempre foi case mítico, como o dos dinosauros ou o da guerra de Troia. A miña nai di que en Brasil o meu pai partiu o lombo a traballar e eu penso que debeu partilo de vez porque dende que eu acordo nunca lle coñecín choio. Agora xa está maior de máis para iso, pero cando eu era cativa e cando me fixen moza o único que facía el era pasear pola horta e pararse de cando en vez diante dun pé de leituga ou dalgún pexegueiro novo por ver se crecían.
-Parece que esa maceira non vai para arriba -dicía no xantar abaneando a cabeza- Levo tres días esculcando e non se lle move unha folla.
-Pois haberá que miralo- respostaba sempre a miña nai ao tempo que me chiscaba un ollo.
Cando era nena, eu quedaba preocupada pola pobre maceira –ou polos tomates, os pexegos ou o millo- e polo pobre do meu pai, que pasaba os días seguintes indo e vindo da casa á árbore e da árbore á casa como se coidase dun doente. Pero a miña nai non tiña preocupación ningunha; vivía tranquila mentres ao meu pai lle fose chegando a paga e a ela lle seguise dando a mercería, que era a única do pobo. Dáballe igual atopar ao meu pai encrequenado falándolle amodiño a un cabazo e o único que non lle deuxou facer, nin sequera en casos de vida ou morte, foi poñerlle música as prantas.
-Con pasodobles igual melloraban, pero se lle pos os teus fados, quedamos sen horta.
Pouco lle importaba a ela a horta. O que non quería era dar máis que falar as veciñas, pero o certo é que ese día o meu pai, despois duns segundos de desconcerto, quedoulle todo agradecido como se ela tivese evitado unha traxedia.
-Se non fora por ti, miña rula...- e, despois de darlle un bico na fronte, saiu da casa sorrindo e convencido de que o seu ollar silandeiro era mellor esterco que calquer pasodoble.
Agora escacho coa risa ao recordarlo, pero entón quenes escachaban eran os rapaces da escola que miraban ao meu pai dende o camiño mentras eu coraba de vergonza. Se tivese unha irmá -un irmán tamén valería- ía rir eu tamén con ela, pero non tiven. E así, claro, quedei medio murcha.
E isto cóntoo porque hai dous días tirei outro papeliño da lata que cheira a amorodo e poñía “Unha muller da familia”.
E foi entón cando botei en falta esa irmá que sempre quixen ter.
E deume por contarlle esta historia.

Só un apunte

2007-05-18T13:41:00.000+02:00

Parou o vento e a folla seca caiu do ceo ao chan, amodiño, sen remedio. Prefiro non falar diso. Desculpade.

Á busca do fío

2007-05-13T16:46:00.000+02:00

Xa sei, xa sei. “Mañá” era hai catro días e o pobre Raimundo non merece que o deixe aí pendurado neste espazo incerto da rede. Pero é que cando ía coller de novo o fío apareceu Vicente e non sabía xa se era mércores, domingo, luns, día, noite; non sabía se chorar, se rir, se fuxir... Non o sei ainda agora. E, bueno, nin pensei en escribir.
Que quen é Vicente? Pois ainda non son quen de dicilo. Só sei que non ten papeliño na miña caixa de cereixas, que é coma un vento tolo que fai bailar as follas secas ata facelas tocar o ceo e que agora está a durmir no cuarto do lado, no meu cuarto.
En canto esperte e marche, cóntovos como foi que Raimundo me descobreu o misterio da vida.

Raimundo

2007-05-08T22:55:00.001+02:00

Raimundo non era o meu príncipe; Raimundo era a miña rá. Cando nun cantiño dalgún caderno debuxaba eu un corazón sen que ninguén me vise, o nome que poñía dentro xunto co meu non era Raimundo, senón Eduardo, que era un rapaz alto e loiriño da nosa clase que ía sempre moi limpo e moi ben vestido. Pero para todo o resto chamaba a Raimundo.
Raimundo era cativo de corpo, tiña a pel morenocha de estar o día todo na rúa e andaba sempre coa roupa porca e desleixada. A miña nai queixábase seguido do monte de camisas, saias e pantalóns que tiña para pasar o ferro, pero logo rifábame se quería poñer un vestido engurrado. A nai de Raimundo non chegou a queixarse. Marchou cando el tiña tres ou catro anos e deixouno co seu pai e as catro irmás maiores naquela casa de dous andares xunto o colexio, onde o pai era conserxe. Non sei se Raimundo sofreu moito entón -nós eramos cativos de máis para falar desas cousas-, pero aquela desgracia tan grande -que dicía a miña nai- fíxonos a nolos dous donos dun mundo enorme que ningún neno sería quen de soñar. Polas mañás, ao saír do colexio e cando o pai ainda estaba traballando e as irmás no instituto, nós campabamos por aquela casa como se fose un castelo abandonado –e un pouco si que era-: abriamos caixóns, rubiamos polos mobles, saltabamos nas camas desfeitas e Raimundo poñíase todo fachendoso cando lle daba o botón do lavalouzas despois de meter os pratos do almorzo porque sabía que a miña nai non me deixaba facer cousas de grandes. Pero eu non lle tiña envexa ningunha; máis ben dábame un chisco de mágoa por el, pero iso nunca llo dixen.
O que si podería darme envexa, grande grande, era que pola tarde, cando marchaban todos os nenos para casa, o colexio enteiro era de Raimundo. Pero non me daba, porque Raimundo facía que o colexio enteiro fose para nós. Tiñabamos o patio, que no recreo da mañá parecíanos tan pequecho, feito un campo enorme de xogos onde Raimundo daba voltas e voltas nunha bicicleta case tan alta coma el mentras eu miraba, como se estivese no circo, e aplaudía. Logo entrabamos por unha das ventás da aula de parvulitos, que a señora da limpeza deixaba abertas para que secase o chan, e faciamos un milleiro de cousas que...
Pero non vou contalas agora. Hoxe só quería falar un bocadiño de Raimundo e quería contar tamén unha cousa das moitas que me ensinou. A primeira cousa ben importante que aprendín antes de cumprir dez anos. Quería contala hoxe, pero isto xa vai longo de máis.
Cóntoa mellor mañá.

Papeliños

2007-05-04T16:16:00.001+02:00

Teño unha lata de cereixas; con cereixas debuxadas, vamos. Antes eran case apetitosas, cun vermello brillante que daba ganas de papalas dun bocado, pero agora palideceron un chisco e están comidas por puntiños de ferruxe. Hai polo menos doce ou trece anos que a merquei nunha tenda que entón parecía máxica: era un deses todo a cen nos que tiñas un millón de cousas por vinte pesos e que acabaron engulindo os chineses e os euros. Con aquelas moedas douradas e gordechas podías mercar un cento de cousas dunha vez e ainda che sobraban cincocentas pesetas. Un deses días eu merquei miña lata, chatiña e redonda, con tapa e cunha vela con cheiro a amorodo dentro. Cando a cera quedou en nada e só restaba un chisquiño de cabo negro e teso como a póla morta dunha árbore, limpei a lata e comecei a meter dentro, ainda non sei ben por que, papeliños con palabras escritas. Ao primeiro metín moitos, pola novidade: nomes de persoas, cousas que me producían carraxe, feridas, comidas, o nome dunha rúa ... todos arrecendendo a amorodo. Pero cós anos fun demorando aquel tributo estraño ata case esquecelo.
E foi onte, fedellando nunha caixa da última mudanza, cando dei de novo coas cereixas. Non fun quen de recoñecelas de todo. Abrín sen cerimonia a tapa, que renxeu como a porta dunha casa vella, e de súpeto o cheiro doce que se mantiña por non sei que milagre tróuxome o recordo ó nariz. Cos nervos rebulindo no estómago, tirei un papeliño e desdobreino a modo ata que atopei os trazos de tinta azul. Era a letra que empezara a garabatear no instituto para que ninguén entendera as mensaxes de adolescente desesperada que ía ciscando polos cadernos e pasaran xa tantos anos daquela –anos nos que puiden recuperar a miña boa letra primeira- que traballo me costou entender aquela palabra. “Di... di...”, fun facendo esforzos mentras achinaba os ollos, e foi á terceira cando entendín. “Di Raimundo...”, murmurei case sen que me saise a voz.
Dicía Raimundo... Raimundo...
Entón saiume un sorriso deses que só casan cunha cara de nena.

Preséntome

2007-05-02T16:23:00.001+02:00

Chámome Amalia P. Verdura e teño 33 anos. Amalia é polo meu pai, que se chama Benigno, pero que sempre deveceu polos fados que lle burbullaban na gorxa a Amália Rodrigues. O P. tamén é del, de Pérez, que sempre reduciu á mínima. O de Verdura foi vaidade; é o segundo apelido do meu avó materno. “Con eses ollos que tes, di que te chamen Verdura, nena, e esquece o Pardo da túa nai”. A el, que case non vía, parecíanlle verdes e eu crino, como se debe crer sempre ós avós; crino ata que deixei de ser nena e os ollos se me volveron mouros. Daquela xa fixeramos un chanchullo no rexistro civil cun primo segundo da miña nai –outro Verdura, por certo- e, con ollos mouros e todo, quedei Verdura. Foi porque xa non me quedaba outra, pero durante anos non volvín contar a historia dos meus ollos verdes, porque coraba de vergoña só de lembralo.
E con quince anos, canto precisaba eu telos verdes! Verdes, doces, aloumiñeiros... Entón era unha mociña triste, cos ollares chantados nas pedras do chan e o cabelo longo a tapar a metade da cara. Tiña corpo de muller feita e por iso a miña nai, que non quería nin ouvir as historias de mulleres lixeiras dos fados do meu pai, non deixaba de asexar cada vez que o fillo do panadeiro paraba un chisco a latricar cando traía a bola de pan. Gostáballe falar conmigo porque eu tiña libros e os dous queriamos estudar en Compostela algo ben pouco práctico como a filoloxía clásica na que eu acabei metida... Pero do resto, nin caso. Guapa non era, pero agora penso que fea tampouco, que caray! Cativa, de cariña ben feita, ainda que seria de máis, tiña mal que ben o mesmo físico que hoxe: as faccións redondeadas e suaves, a mesma cor escura de cabelo –igual cá dos ollos-; as mans finas con nove dedos longos e ben formados –o maior da man esquerda é longo, si, pero cun callo de escribir con boli que fai desesperar a rapaza que me fai a manicura-. Quédame ben pouco daquela tristura e hai anos que curei de tanto desamor da mocidade, pero ás veces cando chego a casa polas noites, recollo a melena nun moño alto e lavo a cara; cando, distraida, mírome no espello mentras algún teimudo asunto de traballo me volve á cabeza; algunha desas veces, os meus ollos topan cuns ollos mouros no espello e vexo de súpeto a aquela mociña. Mírame con tristura, si, cos ollos escuros e húmidos como dúas pozas, pero tamén cun chisquiño de emoción, como una nai sen estudos a unha filla universitaria. Aquela cativa murcha sabe que agora polas noites o último que fago é sorrirme no espello.